Σε ομιλία του,με θέμα: “ Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου στα Συντάγματα της περιόδου της Εθνεγερσίας του 1821”, κατά την Πανηγυρική Εκδήλωση του «Πατριωτικού Ομίλου Απογόνων Αγωνιστών του 1821 και Ιστορικών Γενών της Ελλάδος» για την επέτειο της 25^ης Μαρτίου 1821, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ κ. Προκόπιος Παυλόπουλος επισήμανε, μεταξύ άλλων, και τα εξής:

Η περίοδος μετά την Εθνεγερσία της 25^ης Μαρτίου 1821 και έως την ίδρυση του Νεότερου Ελληνικού Κράτους με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 χαρακτηρίζεται, τουλάχιστον υπό θεσμικοπολιτική έποψη, ιδίως από τον αποκαλούμενο «συνταγματισμό»  των Ελλήνων και την συνακόλουθη τάση κατοχύρωσης, προεχόντως μέσω των Συνταγμάτων της περιόδου αυτής, των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Βεβαίως, ψήγματα ρυθμίσεων ως προς τα δικαιώματα αυτά εμπεριέχονται και στα «Τοπικά Πολιτεύματα» της περιόδου του 1821, όπως προκύπτει π.χ. από τις «περί χρεών ή καθηκόντων του Πολιτικού Συντάγματος»διατάξεις του «Στρατοπολιτικού Διοργανισμού της Νήσου Σάμου» της 12^ης Μαΐου 1821, από τις «περί των γενικών δικαιωμάτων των κατοίκων της Νήσου Κρήτης» διατάξεις του «Προσωρινού Πολιτεύματος  της Νήσου Κρήτης» της 20^ής Μαΐου 1822, από τις διατάξεις του Πρώτου Κεφαλαίου του «Οργανισμού της Γερουσίας της Δυτικής Ελλάδος» της 9^ης Νοεμβρίου 1821, από τις διατάξεις περί «Πολιτικών» και περί «Διακηρύξεως Δικαιωμάτων και Χρεών του Έλληνος» της «Νομικής Διατάξεως της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος» της 15^ης Νοεμβρίου 1821 και από τις διατάξεις του «Πρώτου Κεφαλαίου» του «Οργανισμού της Πελοποννησιακής Γερουσίας» της 27^ης Δεκεμβρίου 1821. Όμως, μία πιο συστηματική και εμπεριστατωμένη κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, υπό την επιρροή κυρίως της Γαλλικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789 και της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων των ΗΠΑ του 1791 κατά τροποποίηση του Συντάγματος των ΗΠΑ του 1787, επιχειρήθηκε από το 1822 έως το 1827 αρχικώς μέσω των Προσωρινών Συνταγμάτων της αγωνιζόμενης Ελλάδας (του 1822 και του 1823) και, εν τέλει, μέσω του οριστικού«Πολιτικού Συντάγματος της Ελλάδος» του 1827. Ο προμνημονευόμενος «συνταγματισμός» των Ελλήνων της επαναστατικής περιόδου διαπνεόταν από την ανάγκη θεσμικής εμπέδωσης του εγχειρήματος δημιουργίας ενός ανεξάρτητου και  αυτόνομου Νεότερου Ελληνικού Κράτους, το οποίο ευοδώθηκε, όπως προαναφέρθηκε, το 1830. Ενώ η δια των Συνταγμάτων τούτων πρώιμη κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διαπνεόταν, αντιστοίχως, από την ανάγκη θεσμικής εμπέδωσης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των αγωνιζόμενων Ελλήνων ως έκφρασης στην πράξη της Ελευθερίας τους μετά από τέσσερις αιώνες μαρτυρίου εξαιτίας της τυραννίας του αιμοσταγούς οθωμανικού ζυγού. Χαρακτηριστικό εν προκειμένω είναι το προοίμιο των δύο πρώτων προσωρινών Συνταγμάτων, ήτοι του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος»,του 1822 και του «Νόμου της Επιδαύρου», του 1823, το οποίο είχε ως εξής: “Το Ἑλληνικὸν ἔθνος, τὸὑπὸ τὴν φρικώδη Ὀθωμανικὴν δυναστείαν, μὴ δυνάμενον νὰφέρῃτὸνβαρύτατονκαὶἀπαραδειγμάτιστονζυγὸντῆςτυραννίας, καὶἀποσεῖσαν αὐτὸν μὲ μεγάλας θυσίας, κηρύττει σήμερον διὰ τῶν νομίμων Παραστατῶν του, εἰς Ἐθνικὴν συνηγμένων Συνέλευσιν, ἐνώπιον Θεοῦ καὶἀνθρώπων, «τὴνΠολιτικὴναὐτοῦὕπαρξινκαὶἀνεξαρτησίαν»”.

Ι. Η θεσμική παρακαταθήκη του Ρήγα Βελεστινλή: «Τα Δίκαια του Ανθρώπου»

Πρέπει ευθύς εξαρχής να τονισθεί εμφατικώς ότι η επιρροήτωνθεσμικώνκαιπολιτικώνθέσεωντουΡήγαΒελεστινλήστηνσκέψη καιστιςπροθέσειςτωναγωνιζόμενων,ποικιλοτρόπως,Ελλήνωνγιατηνενγένει οργάνωση του μελλοντικού ανεξάρτητου και αυτόνομου Ελληνικού Έθνους-Κράτους δεν είναι αμελητέα. Εθνομάρτυρας και πρόδρομος της Εθνεγερσίας του 1821,οΡήγαςΒελεστινλήςεπηρεάσθηκε,ενωρίςκαιεντόνως,απότονΕυρωπαϊκό Διαφωτισμό. Στα δε επιμέρους συγγράμματά του, γραμμένα στην δημώδη γλώσσα, είναι καταφανής η προσπάθειά του να φέρει σε επαφή τους Έλληνες με τις «νέες ιδέες», που είχαν αρχίσει να κυριαρχούν στην Ευρώπη της εποχής.

Α.Η «Νέα Πολιτική Διοίκησις» του Ρήγα Βελεστινλή ως οιονεί προπομπός της θεσμικής θεμελίωσης του Νεότερου Ελληνικού Κράτους

Η «Νέα Πολιτική Διοίκησις»του Ρήγα Βελεστινλή –υπό τον τίτλο «Ρήγα του φιλοπάτριδος, Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας. Υπέρ των νόμων –ελευθερία, ισονομία, αδελφότης– και της Πατρίδος», όπως τυπώθηκε το 1797 στην Βιέννη, φέρει όλα τα ουσιώδη χαρακτηριστικά ενός, έστω και πρωτόλειου, «σχεδίου Συντάγματος».

1. Ταουσιώδη θεσμικάχαρακτηριστικά της«Νέας Πολιτικής Διοικήσεως» τουΡήγα Βελεστινλή

Η «Νέα Πολιτική Διοίκησις»εμπεριέχει το σύνολο των, άκρως φιλελεύθερων για την εποχή του, απόψεων του Ρήγα Βελεστινλή και αναδεικνύει, επιπροσθέτως, τις επαναστατικές του ιδέες με αποδέκτεςτους απανταχούΈλληνες,προκειμένουναπροετοιμασθείηΕθνεγερσίαγιατηναποτίναξη του οθωμανικού ζυγού. Τούτο προκύπτει από τα τέσσερα επιμέρους τμήματα, τα οποία συνέθεσαν την «Νέαν Πολιτικήν Διοίκησιν», με την εξής κατάταξη:

α) Το πρώτο τμήμα –που αναδεικνύει τις, ήδη έκδηλες, επαναστατικέςιδέες του Ρήγα Βελεστινλή, κράμα Διαφωτισμού αλλά και μίας μορφής Ρομαντισμού, εν πολλοίς– εμπεριέχει την «Ἐπαναστατικὴν Προκήρυξιν ὑπὲρ τῶν Νόμων τῆς Πατρίδος». Άκρως αντιπροσωπευτικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα: «Ὁ μέχρι τοῦδε λέγω δυστυχὴς οὗτος λαὸς βλέπωντας ὅτι ὅλαι τοῦ αἱ θλίψεις καὶὀδύναι, τὰ καθημερινὰ δάκρυά του, ὁἀφανισμός του, προέρχονται ἀπὸ τὴν κακὴν καὶἀχρειεστάτην διοίκησιν, ἀπὸ τὴν στέρησιν καλῶν νόμων, ἀπεφάσισεν ἐνανδριζόμενος μίαν φορὰ νὰἀτενίση πρὸς τὸν οὐρανόν, νὰἐγείρη ἀνδρείως τὸν καταβεβαρημένον τράχηλόν του, καὶἐνοπλίζωντας ἐμμανῶς τοὺς βραχίονάς του μὲ τὰἅρματα τῆς ἐκδικήσεως καὶ τῆς ἀπελπισίας νὰἐκβοήση μεγαλοφώνως ἐνώπιον πάσης τῆς Οἰκουμένης, μὲ βροντώδη κραυγὴν τὰἱερὰ καὶἄμωμα δίκαια ὁποὺ θεόθεν τῷἐχαρίσθησαν διὰ νὰ ζήση ἡσύχως ἐπάνω εἰς τὴν γῆν. Ὅθεν διὰ νὰἠμποροῦν ὁμοθυμαδὸν ὅλοι οἱ κάτοικοι νὰ συγκρίνωσι πάντοτε μὲἄγρυπνον ὄμμα τὰ κινήματα τῆς Διοικήσεως τῶν διοικούντων, μὲ τὸν σκοπὸν τῆς κοινωνικῆς αὐτῶν νομοθεσίας, ἐκτινάζοντες ἀνδρικῶς τὸν οὐτιδανὸν ζυγὸν τοῦ δεσποτισμοῦ, καὶἐναγκαλιζόμενοι τὴν πολύτιμον ἐλευθερίαν τῶν ἐνδόξων προπατόρων των, νὰ μὴν ἀφεθῶσιν οὐδέποτε νὰ καταπατῶνται ὡς σκλάβοι εἰς τὸἑξῆς ἀπὸ τὴν ἀπάνθρωπον τυραννίαν, νὰἔχη ἕκαστος ὡς ἂν λαμπρὸν καθρέπτην ἐμπροστὰ εἰς τὰὀμμάτιά του τὰ θεμέλια τῆς ἐλευθερίας, τῆς σιγουρότητος καὶ τῆς εὐτυχίας του, νὰ γνωρίζουν ἐμφανέστατα οἱ κριταὶ ποῖον εἶναι τὸ δυσαπόφευκτον χρέος των πρὸς τοὺς κρινομένους ἐλευθέρους κατοίκους, καὶ οἱ νομοθέται καὶ πρῶτοι τῆς διοικήσεως τὸν εὐθύτατον κανόνα καθ’ ὀν πρέπει νὰ ρυθμίζεται καὶ ν’ ἀποβλέπη τὸἐπάγγελμά των πρὸς εὐδαιμονίαν τῶν πολιτῶν, κηρύττεται λαμπροφανὼς ἡἀκόλουθος δημοσία φανέρωσις τῶν πολυτίμων δικαίων τοῦἀνθρώπου, καὶ τοῦἐλευθέρου κατοίκου τοῦ βασιλείου».

β) Το δεύτερο τμήμα, υπό τον τίτλο «Τα Δίκαια του ανθρώπου», αποτελεί ένα σχέδιο θεσμικής κατοχύρωσης, με συνταγματική βάση,τωνΘεμελιωδώνΔικαιωμάτωντουΑνθρώπου,προφανώςεπηρεασμένο περισσότερο από την Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καιτουΠολίτητηςΓαλλικήςΕπανάστασηςτου1789.Στοτμήμααυτό,και ιδίως στο άρθρο 1, ο Ρήγας Βελεστινλής φανερώνει τις επιρροές που είχε υποστεί από την θεωρία περί «Κοινωνικού Συμβολαίου»: «Ὁ σκοπὸς ὁποῦἀπ’ ἀρχῆς κόσμου οἱἄνθρωποι ἐσυμμαζώχθησαν ἀπὸ τὰ δάση τὴν πρώτην φορὰν διὰ νὰ κατοικήσουν ὅλοι μαζὺ κτίζοντες χώρας καὶ πόλεις, εἶναι διὰ νὰ συμβοηθῶνται, καὶ νὰ ζῶσιν εὐτυχισμένοι, καὶὄχι νὰ συναντιτρώγωνται, ἢ νὰῥουφᾷ τὸ αἷμά τους ἕνας. Τότε ἔκαμαν βασιλέα διὰ νὰἀγρυπνῇ εἰς τὰ συμφέροντά των, διὰ νὰᾖναι βέβαιοιεἰςτὴνἀπόλαυσιντῶνφυσικῶνδικαίων,τὰὁποῖαδὲνἔχειτὴνἄδειαννὰ τοὺς τὰἀφαιρέσῃ κᾀνένας ἐπὶ τῆς γῆς.»

γ) Το τρίτο τμήμα φέρει τον τίτλο «Το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας», σε 124 άρθρα. Πρόκειται περίολοκληρωμένου σχεδίου Συντάγματος για το μελλοντικό Ελληνικό Κράτος, το οποίο μάλιστα ο Ρήγας Βελεστινλής οραματίζεται, όπως προκύπτει αβιάστως από τον σχετικό ως άνω τίτλο, οργανωμένο σε δημοκρατικά θεμέλια. Και μάλιστα θεμέλια μίας μορφής Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, όπου κυριαρχούν οι αρμοδιότητες του σώματοςτωνεκλεγμένωναντιπροσώπων,άρααντιπροσώπωνπεριβεβλημένωνμεγνήσιαδημοκρατικήνομιμοποίηση,περίπουστοπρότυποτης «ΚυβερνώσαςΒουλής».

δ)Τοτέταρτοτμήμαπαραθέτει,ωςκατακλείδα,τον«Θούριο»τουΡήγαΒελεστινλή,πραγματικό«vademecum»τωνΝεοελλήνωνέωςτηνέκρηξητης Εθνεγερσίας του 1821 αλλά και μετέπειτα.

2. Οι επιρροές πάνω στο θεσμικοπολιτικό έργο του Ρήγα Βελεστινλή.ΑπόπλευράςΘεμελιωδώνΔικαιωμάτωντουΑνθρώπου,τοέργοτου Ρήγα Βελεστινλή φέρει, όπως ήδη τονίσθηκε, έντονη την σφραγίδατης ΔιακήρυξηςτωνΔικαιωμάτωντουΑνθρώπουκαιτουΠολίτητου1789–με τις μετέπειτα συμπληρώσεις της το 1792– δηλαδή των ιδεωδών της Γαλλικής Επανάστασης, όπως προκύπτει από το προμνημονευόμενο δεύτερο τμήμα της «Νέας Πολιτικής Διοικήσεως»που καταγράφει τα «Δίκαια του ανθρώπου».

α)Σεό,τιαφοράτηνπολιτειακήοργάνωσηstrictosensu,η«ΝέαΠολιτική Διοίκησις», με βάση το τρίτο τμήμα -που, όπως επίσης προαναφέρθηκε,φέρειτοντίτλο«τοΣύνταγματηςΕλληνικήςΔημοκρατίας»–αποδεικνύειότιοΡήγαςΒελεστινλήςεπηρεάσθηκεαπότο ΓαλλικόΣύνταγματου1792.ΔηλαδήτοΣύνταγμα,τοοποίοψηφίσθηκεαπότην«ConventionNationale»,την20ήΣεπτεμβρίου1792,υπότην επιρροήτων«Ορεινών»(«Montagnards»)πουεπικράτησαν,στηντελική ευθείασύνταξης του Συντάγματος, των «Γιρονδίνων» («Girondins»). Ας σημειωθεί,ότιτοωςάνωΣύνταγματηςΓαλλίαςκαθιερώνειένασύστημαάσκησηςτηςπολιτικήςεξουσίαςκατάβάσηαπότηνΒουλή,ήτοιένα σύστημα «Κυβερνώσας Βουλής». Επίσης, άφηνε μεγάλο περιθώριο λήψης αποφάσεωνκαινομοθέτησηςμέσωδημοψηφισμάτων,επιχειρώνταςμίαεπανασύνδεσημεθεσμούςΆμεσηςΔημοκρατίας.

β) Τέλος, σε ό,τι αφορά τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου, τοΓαλλικόΣύνταγματου1792προσέθεσεαρκετάστηνπροαναφερόμενη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789, όπως π.χ. τα δικαιώματα για λαϊκή βοήθεια, εργασία, εκπαίδευση και εξέγερση. Μάλιστα το τελευταίο μπορεί να θεωρηθεί και ως η απώτερη «μήτρα», η οποία «γέννησε» μετέπειτα αντίστοιχες διατάξεις σε πολλά άλλα Ευρωπαϊκά Συντάγματα –μεταξύ των οποίων και τα Ελληνικά– για τις εγγυήσεις τήρησης του Συντάγματος. Χαρακτηριστικές είναι οι διατάξεις του άρθρου 120 παρ. 4 του ισχύοντος Συντάγματός μας: «Η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία».

Β. Τα σπουδαιότερα «Δικαιώματα του Ανθρώπου» στην σκέψη του Ρήγα Βελεστινλή

Απλή επισκόπηση των σκέψεων του Ρήγα Βελεστινλή, όπως αυτές εκτίθενται στα 35 άρθρα περί των«Δικαίων του Ανθρώπου» κατά τ’ ανωτέρω, αρκεί για να αποδείξει ότι κατ’ αυτόν τα σπουδαιότερα Θεμελιώδη Δικαιώματα ενός πραγματικά Ελεύθερου Ανθρώπου είναι :

1. Τα δικαιώματα τα οποία απορρέουν από την εφαρμογή της αρχής της ισότητας, υφ’ όλες της τις εκφάνσεις, και ιδίως της αρχής της ισότητας ενώπιον του νόμου (άρθρο 3).
2. Το δικαίωμα των πολιτών να θεσπίζουν, από κοινού και εξ ίσου, τους νόμους οι οποίοι διέπουν την οργάνωση και την λειτουργία της Πολιτείας (άρθρο 4).
3. Το δικαίωμα αναφορικά με την ίση πρόσβαση στα κάθε είδους αξιώματα καθώς και με την κατάργηση των κάθε είδους τίτλων ευγενείας (άρθρο 5).
4. Το δικαίωμα που συνίσταται στην άσκηση της ελευθερίας της γνώμης καθώς και στηνανεμπόδιστη έκφρασή της (άρθρο 7).
5. Το δικαίωμα σχετικά με την υπαγωγή καθενός στον φυσικό του δικαστή (άρθρο 10), το οποίο συνδέεται αναποσπάστως με την κατοχύρωση του τεκμηρίου αθωότητας (άρθρο 13).
6. Το δικαίωμα στην ιδιοκτησία και η συνακόλουθη διακήρυξη ότι η απαλλοτρίωση επιτρέπεται μόνον όταν συντρέχει σπουδαία δημόσια ωφέλεια (άρθρα 19 και 20).
7. Και το δικαίωμα αντίστασης εναντίον της καταπίεσης, από όποιον και αν προέρχεται (άρθρο 33), το οποίο κορυφώνεται από το δικαίωμα επανάστασης εναντίον του τυράννου και της τυραννίας (άρθρο 35).

ΙΙ. Τα Θεμελιώδη  Δικαιώματα του Ανθρώπου στο «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» του 1822

    Η Α΄ Εθνική Συνέλευση που συνήλθεστην Επίδαυρουπήρξε η πρώτη συνέλευση Αντιπροσωπευτικού Σώματος για όλη την ελεύθερη έως τότε Ελλάδα, με συντακτικές και νομοθετικές εν γένει αρμοδιότητες, ύστερα από την έναρξη της Εθνεγερσίας της 25ης Μαρτίου 1821. Το έργο της επηρεάσθηκε εντόνως από τις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης του 1789, και ιδίως από τις ιδέες της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη.ΗΑ΄ Εθνική Συνέλευσησυνέταξεαφενόςτην«ΔιακήρυξιντηςΕθνικής Συνελεύσεως»,μετηνσυμβολήτουΑναστασίουΠολυζωίδηκαι,αφετέρου καικυρίως,τοΣύνταγματηςΕπιδαύρου,ως«ΠροσωρινόνΠολίτευμα»ή «Προσωρινήν Διοίκησιν της Ελλάδος». Ως προς αυτό καθοριστική υπήρξε η επιρροή των Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, Θεόδωρου Νέγρη και του Ιταλού –φυγάδα επαναστάτη από την Σαρδηνία– Vincenzo Gallina. Τηνεπιτροπήσύνταξηςτου«Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος»,το οποίο ψηφίσθηκε από την Α΄ Εθνική Συνέλευση την 1η Ιανουαρίου 1922, αποτελούσανοι:ΘεόδωροςΝέγρης,ΓεώργιοςΑινιάν,ΔρόσοςΜανσόλας, Ιωάννης Ορλάνδος, Πέτρος Σκυλίτζης, Αναγνώστης Μοναρχίδης, ΑλέξανδροςΜαυροκορδάτος, ΙωάννηςΚωλέττης,ΦώτιοςΚαραπάνου, ΠαλαιώνΠατρώνΓερμανόςΓ΄,ΠανούτζοςΝοταράςκαιΑθανάσιοςΚανακάρης.

Α. Ο φιλελεύθερος χαρακτήρας του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος»

Γιαταδεδομένατηςεποχήςτο«ΠροσωρινόνΠολίτευματηςΕλλάδος» μπορείκαιπρέπειναχαρακτηρισθείωςΦιλελεύθεροκαιΔημοκρατικό.Και δεν πρέπει να υποτιμάται το γεγονός ότι οι επ’ αυτού εργασίες της Α΄ Εθνικής Συνέλευσης έγιναν και υπό το βάρος των αντιδράσεων της «Ιεράς Συμμαχίας», η οποία κάθε άλλο παρά ήταν σύμφωνη με την δημιουργία ενός Έθνους-Κράτους με αμιγώς δημοκρατικά και φιλελεύθερα χαρακτηριστικά ως προς την οργάνωσή του. Το κείμενο του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος» αποτελούν 110 παράγραφοι, οι οποίοι διαιρούνται σε πέντε τίτλους και εννέα τμήματα. Τα περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εντάχθηκαν στον πρώτο τίτλο με δύο τμήματα, το ένα «Περί Θρησκείας» και το άλλο «Περί των Γενικών Δικαιωμάτων των κατοίκων της Επικρατείας της Ελλάδος», οι διατάξεις του οποίου έχουν ως εξής:

«§ α΄ –Ἡἐπικρατοῦσα θρησκεία εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν εἶναι ἡ τῆς ἈνατολικῆςὈρθοδόξουτοῦΧριστοῦἘκκλησίας·ἀνέχεταιὅμωςἡΔιοίκησιςτῆς Ἑλλάδος πᾶσαν ἄλληνθρησκείαν, καὶαἱ τελεταὶ καὶἱεροπραγίαιἑκάστης αὐτῶν ἐκτελοῦνταιἀκωλύτως.

• β΄ –Ὅσοι αὐτόχθονες κάτοικοι τῆς Ἐπικρατείας τῆς Ἑλλάδος πιστεύουσιν εἰςΧριστόν,εἰσὶνἝλληνες,καὶἀπολαμβάνουσινἄνευτινὸςδιαφορᾶςὅλωντῶν πολιτικῶνδικαιωμάτων.
• γ΄ –Ὅσοι οἱἝλληνες εἰσὶν ὅμοιοι ἐνώπιον τῶν νόμων ἄνευ τινὸς ἐξαιρέσεως ἢ βαθμοῦ, ἢ κλάσεως, ἢἀξιώματος.
• δ΄ –Ὅσοι ἔξωθεν ἐλθόντες κατοικήσωσιν ἢ παροικήσωσιν εἰς τὴνἘπικράτειαν τῆς Ἑλλάδος, εἰσὶν ὅμοιοι μὲ τοὺς αὐτόχθονας κατοίκους ἐνώπιον τῶν Νόμων.
• ε΄ –Ἡ Διοίκησις θέλει φροντίσει νὰἐκδώσῃ προσεχῶς νόμον περὶ πολιτογραφήσεως τῶν ξένων, ὅσοι ἔχουσι τὴν ἐπιθυμίαν νὰ γίνωσινἝλληνες.
• ς΄–ὍλοιοἱἝλληνες,εἰςὅλατὰἀξιώματακαὶτιμὰςἔχουσιτὸαὐτὸδικαίωμα· δοτὴρ δὲ τούτων μόνη ἡἀξιότης ἑκάστου.
• ζ΄ –Ἡἰδιοκτησία, τιμὴ καὶἀσφάλεια ἑκάστου τῶνἙλλήνων, εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων.
• η΄ –Ὅλαι αἱ εἰσπράξεις πρέπει νὰ διανέμωνται δικαίως εἰς ὅλας τὰς τάξεις καὶ κλάσεις τῶν κατοίκων, καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας· κᾀμμία δὲ εἴσπραξις δὲν γίνεται ἄνευ προεκδοθέντος Νόμου.»

 

Β.Τα σπουδαιότερα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου στο «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος»

Ο ως άνω πρώτος τίτλος του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος», «περί Θρησκείας» και «περί των Γενικών Δικαιωμάτων των κατοίκων της Επικρατείας της Ελλάδος», συνιστά την πρώτη συνταγματική κατοχύρωση Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην συνταγματική ιστορία της Ελλάδας. Μεταξύ των δικαιωμάτων αυτών περιλαμβάνονται, πρωτίστως, τα πολιτικά δικαιώματα. Σημαντική θέση κατέχει η κατοχύρωσητηςαρχήςτης Ισότητας,καιμάλισταυπότηνστοιχειώδη αναλογική της έννοια, σε ό,τι αφορά τα δημόσια βάρη μέσω των εισπράξεων του Δημοσίου. Κατοχυρώνονται ρητώς, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα στην ιδιοκτησία, στην τιμή και στην ασφάλεια καθενός.Στααξιοσημείωτααυτήςτηςπρώτηςσυνταγματικήςκατοχύρωσης των δικαιωμάτων συγκαταλέγεται και η, πρωτοποριακή για τα δεδομένα της εποχής, καθιέρωση της αρχής της αξιοκρατίας ως προς την πρόσβαση των Ελλήνων «εἰς ὅλα τὰἀξιώματα καὶ τιμᾶς», με την διάταξη «δοτὴρ δὲ τούτων μόνη ἡἀξιότης ἑκάστου».

ΙΙΙ. Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου στον «Νόμο της Επιδαύρου»

Το Σύνταγμα του Άστρους, δηλαδή το αναθεωρημένο «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» της Επιδαύρου που, όπως ήδη εκτέθηκε, είχε θεσπίσει η Α΄ Εθνική Συνέλευση την 1η Ιανουαρίου 1822, θεσπίσθηκε από την Β΄ Εθνική Συνέλευση, την 13η Απριλίου1823,γιαναμείνειστηνΣυνταγματικήμας Ιστορίαωςο«Νόμοςτης Επιδαύρου».Ανανατρέξουμεστοχρονικότηςσυγκυρίας,μέσαστηνοποία η Β΄ Εθνική Συνέλευση οδηγήθηκε στην ψήφιση του Συντάγματος αυτού, μάλλον πρέπει να δεχθούμε ότι οι μελέτες που του έχουν αφιερωθεί δεν είναι –τόσο σε αριθμό όσο και, κυρίως, σε ουσία– εκείνες που του αναλογούν σύμφωνα με την σημασία του στο πλαίσιο της οργάνωσης των συνταγματικών αντηρίδων του, υπό «εκκόλαψη» ακόμη, Νεότερου Ελληνικού Κράτους. Με άλλες λέξεις το Σύνταγμα του Άστρους του 1823 –εφεξής ο «Νόμος της Επιδαύρου»–αξίζειναερευνηθεί,ιστορικώςκαιθεσμικώς,ακόμηπερισσότερο, αν αναλογισθούμε την όλη συμβολή του στην σταδιακή εμπέδωση των συνταγματικών μας θεσμών εκείνη την κρίσιμη και ταραγμένη περίοδο της Εθνεγερσίας του 1821, που προηγήθηκε της κατά τα προμνημονευόμενα ίδρυσης του Νεότερου Ελληνικού Κράτους με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου το οποίο υπογράφηκε από τηνΑγγλία,τηνΓαλλίακαιτηνΡωσίατην3η Φεβρουαρίου1830.

Α. Οι περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διατάξεις του «Νόμου της Επιδαύρου»

Ο«ΝόμοςτηςΕπιδαύρου»επέφερεσημαντικέςκαι,οπωσδήποτε,βελτιωτικές αλλαγές ως προς τις εγγυήσεις της ακώλυτης άσκησης των ΘεμελιωδώνΔικαιωμάτωντουΑνθρώπου,διευρύνονταςτοναριθμότους και «εμπλουτίζοντας» ουσιωδώς τις σχετικές ρυθμίσεις του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος». Ήταν ακριβώς αυτή η τομή του «Νόμου τηςΕπιδαύρου»,ηοποίαπροσέθεσενέακαιάκρως θετικάχαρακτηριστικάωςπροςτηνδημοκρατικήτουδιάστασηστοπλαίσιο της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας και, συνακόλουθα, ως προς την προοδευτική φιλελεύθερη δομή και λειτουργία του. Τούτο προκύπτει σαφώς από τις ίδιες τις διατάξεις του πρώτου («περί Θρησκείας») και του δεύτερου («Περί των Πολιτικών Δικαιωμάτων των Ελλήνων») Τμήματος του «Νόμου της Επιδαύρου», οι οποίες έχουν ως εξής:

«§ α΄.Ἡἐπικρατοῦσα θρησκεία εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν εἶναι ἡ τῆς ἈνατολικῆςὈρθοδόξουτοῦΧριστοῦἘκκλησίας·ἀνέχεταιὅμωςἡΔιοίκησιςτῆς Ἑλλάδος πᾶσαν ἄλληνθρησκείαν, καὶ αἱ τελεταὶ καὶἱεροπραγίαιἑκάστης αὐτῶν ἐκτελοῦνταιἀκωλύτως.

• β΄.ὍσοιαὐτόχθονεςκάτοικοιτῆςἘπικρατείαςτῆςἙλλάδοςπιστεύουσιν εἰς Χριστόν, εἰσὶν Ἕλληνες, καὶἀπολαμβάνουσιν ἄνευ τινὸς διαφορᾶς ὅλων τῶνπολιτικῶνδικαιωμάτων.ὉμοίωςἝλληνέςεἰσι,καὶτῶναὐτῶνδικαιωμάτωνἀπολαμβάνουσιν,ὅσοιἔξωθενἐλθόντες,καὶτὴνἙλληνικὴνφωνὴνπάτριον ἔχοντες,καὶεἰςΧριστὸνπιστεύοντεςζητήσωσι,παῤῥησιαζόμενοιεἰςτοπικὴν Ἑλληνικῆς Ἐπαρχίας Ἀρχήν, νὰἐγκαταριθμηθῶσι δι’ αὐτῆς εἰς τοὺς πολίτας Ἕλληνας.

γ΄.Ὅλοι οἱἝλληνες εἰσὶν ἶσοι ἐνώπιον τῶν Νόμων, ἄνευ τινὸς ἐξαιρέσεως.

δ΄.Ὅσοιἔξωθενἐλθόντεςκατοικήσωσιν,ἢπαροικήσωσινεἰςτὴνἘπικράτειαν τῆςἙλλάδος,εἰσἰνἶσοιμὲτοὺςἝλληναςἐνώπιοντῶννόμων.

ε΄.ὍλοιοἱἝλληνεςεἶναιδεκτοὶἐπίσηςεἰςτὰπολιτικὰκαὶστρατιωτικά,καὶ εἰςὅλαςἐνγένειτὰςτιμάς·δοτὴρδὲτούτωνμόνηἑκάστουἡἀξιότης.

ς΄.Ἡἰδιοκτησία,τιμή,καὶἀσφάλειαἑκάστουἝλληνος,καὶπαντὸςἀνθρώπου, ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας εὑρισκομένου, εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν Νόμων.

ζ΄.Ὅλαι αἱ εἰσπράξεις πρέπει νὰ διανέμωνται δικαίως, καὶἀναλόγως εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς Ἐπικρατείας· κἀμμία δ’ εἴσπραξις δὲν γίνεται ἄνευ προεκδοθέντος Νόμου· καὶ κἀνένας Νόμος περὶ εἰσπράξεως δὲν ἐκδίδεται, εἰμὴδιὰἕν καὶ μόνον ἔτος.

η΄. ΟἱἝλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κοινοποιῶσιν ἄλλως τε καὶ διὰ τῶν τύπωντὰςδοξασίαςτων,ἀλλὰμὲτοὺςἀκολούθουςτρεῖςὅρους·

α΄.Νὰμὴγίνεταιλόγοςκατὰτῆςχριστιανικῆςθρησκείας.

β΄. Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὰς κοινῶς ἀποδεδεγμένας ἀρχὰς τῆς ἠθικῆς.

γ΄. Νὰἀποφεύγωσι πᾶσαν προσωπικὴν ὕβριν.

θ΄.ΕἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειανοὔτεπωλεῖται,οὔτεἀγοράζεταιἄνθρωπος· ἀργυρώνητοςδὲπαντὸςγένους,καὶπάσηςθρησκείας,ἅμαπατήσαςτὸἙλληνικὸνἔδαφος,εἶναιἐλεύθερος,καὶἀπὸτὸνδεσπότηναὐτοῦἀκαταζήτητος.

ι΄.Κἀνέναςδενδύναταινὰβιασθῇνὰδιαφύγῃτὸἀνῆκονκριτήριον.

ια΄.ΚαθέναςδύναταινὰἀναφέρηταιπρὸςτὸΒουλευτικὸνἐγγράφωςπροβάλλων τὴν γνώμην του περὶ παντὸς πράγματος.

ιβ΄.ἩΔιοίκησιςπολιτογραφεῖἀλλοεθνεῖςκατὰτοὺςἀκολούθουςὅρους·

α΄. Νὰ διατρίψωσι πέντε ὁλόκληρα ἔτη, καὶ εἰς τὸ διάστημα τοῦτο νὰ μὴν ἀποδειχθῶσι ποτὲἐγκληματίαι, καὶ νὰἀποκτήσωσιν ἐντὸς τοῦ πενταετοῦς διαστήματος ἀκίνητα κτήματα ἐν τῇἘπικρατείᾳ.

β΄.Τὰμεγάλαἀνδραγαθήματα,καὶαἱσημαντικαὶἐκδουλεύσειςεἰςτὰςχρείας τῆς Πατρίδος, ἑνούμεναι μὲ τὴν χρηστότητα τῶν ἠθῶν, εἶναι δικαιώματα ἱκανὰ εἰςπολιτογράφησιν.

ιγ΄.Ὁπολιτογραφούμενοςἀπολαμβάνειἀμέσωςτὰδικαιώματα,κατὰ τοὺς§. β΄. ς΄. καὶ ή. τὸ δὲ δικαίωμα τοῦ Παραστάτου, μετὰ δέκα ἔτη τῆς πολιτογραφήσεως.»

 

Β. Τα βασικά χαρακτηριστικά των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο πλαίσιο του «Νόμου της Επιδαύρου»

Από τις κατά τ’ ανωτέρω διατάξεις του «Νόμου της Επιδαύρου» προκύπτουν και τα ακόλουθα ως προς την δι’ αυτών κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου:

1. Περί Θρησκείας και Πολιτικών Δικαιωμάτων

Μετιςδιατάξειςτωνάρθρωνα΄καιβ΄τουΑ΄καιΒ΄Κεφαλαίου τουΑ΄ καιΒ΄ Τμήματος,ο«ΝόμοςτηςΕπιδαύρου»επανέλαβεκατάπρώτο λόγο τις εγγυήσεις που αφορούν την Θρησκευτική Ελευθερία, όπως αυτέςείχανκαθιερωθείαπότο«ΠροσωρινόνΠολίτευματηςΕλλάδος».Πλην όμως ως προς την άσκηση των Πολιτικών Δικαιωμάτων επέφερε καίρια διεύρυνση,προςδύοκατευθύνσεις:

α)Απότηνμίαπλευράστουςφορείς τωνΠολιτικώνΔικαιωμάτωνσυμπεριέλαβεόχιμόνοτουςαυτόχθονες κατοίκους της Ελληνικής Επικράτειας που «πιστεύουν εἰς Χριστόν» αλλά και όσους ήλθαν από την αλλοδαπή και μιλούσαν την Ελληνική Γλώσσα, εφόσον «πιστεύουν εἰς Χριστόν», και παρουσιάσθηκαν ενώπιον της αρμόδιας αρχής μιας Ελληνικής Επαρχίας και ζήτησαν την «πολιτογράφησίν» τους. Ας σημειωθεί ότι η προϋπόθεση της «πίστεως εἰς Χριστόν» δεν καθιερώθηκε τόσο για θρησκευτικούς, αμιγώς, λόγους όσο για να εγγυηθεί, σεαυτήτηνκρίσιμηπερίοδοκατάτηνοποίαδενείχεακόμηευοδωθεί η Εθνεγερσία, την ομοιογένεια των Ελλήνων Πολιτών προκειμένου ναείναι μεγαλύτερη και αποτελεσματικότερη η συμβολή τους στην οριστική αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού, αφού είχαν νωπή την μνήμη των επίαιώνες φρικτών συνεπειών του.

β)Και, από την άλλη πλευρά –και πάλι σεό,τι αφορά την άσκηση των Πολιτικών Δικαιωμάτων– επέφερε μια διόλου ευκαταφρόνητη διεύρυνση του Εκλογικού Σώματος, ορίζοντας ότιτοδικαίωματουεκλέγεινέχουνοι«άνδρες»,γενικώς,καιόχιμόνονοι «γέροντες»,όπωςίσχυεαπότοκαθεστώςτου«ΠροσωρινούΠολιτεύματος της Ελλάδος». Επιπροσθέτως, μειώθηκε το όριο ηλικίας των εκλογίμων από τα 30 στα 25 έτη.

2. Η κατάργηση της δουλείας

Ρηξικέλευθη και καθοριστική για τον όλο Ανθρωπιστικό χαρακτήρα του «Νόμου της Επιδαύρου» ήταν η διάταξη του άρθρου θ΄ του Β΄ Κεφαλαίου του Β΄ Τμήματος για την κατάργηση της δουλείας, με την εξής όπως προαναφέρθηκε, εμβληματική, διατύπωση: «Εἰς τήν Ἑλληνικήν Ἐπικράτειαν, οὔτε πωλεῖται, οὔτε ἀγοράζεται ἄνθρωπος.ἀργυρώνητος δέ παντός γένους, καί πάσης θρησκείας, ἅμα πατήσας τό Ἐλληνικόν ἔδαφος, εἷναι ἐλεὐθερος, καί ἀπότόν δεσπότην αὐτού ἀκαταζήτητος». Είναι προφανές ότι η ως άνω διάταξη όχι μόνον επέφερε την κατάργηση της δουλείας εντός της Ελληνικής Επικράτειας. Αλλάκαικαθιέρωσε,κατάτρόποπρωτόγνωρογιατηνεποχή εκείνη διεθνώς, ένα είδος «ασύλου» εντός της Ελληνικής Επικράτειας ως προς αλλοδαπούς που τελούσαν υπό lato sensu καθεστώς δουλείαςκαι εισέρχονταν στην Ελληνική Επικράτεια. Γι’ αυτούς το καθεστώς της δουλείας δεν υφίστατο, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, από την στιγμή που πατούσανσεΕλληνικόέδαφος.Είναιεπίσηςπροφανέςότιηωςάνωδιάταξη σηματοδοτούσε την αμετάκλητη πρόθεση και απόφαση των αγωνιζόμενωνακόμηΕλλήνωννακόψουνκαιτιςτελευταίεςρίζεςτουτυραννικού ζυγούτηςOθωμανικήςΑυτοκρατορίας,στέλνονταςurbietorbiτομήνυμα ότι τουλάχιστον ο Δημοκρατικός και Πολιτισμένος κόσμος των χρόνων εκείνων, πέραν της Ελληνικής Επικράτειας, δεν ήταν νοητό να αποδέχεται τις απεχθείς πρακτικές της, οι οποίες ήταν εντελώς αντίθετες με κάθε έννοια σεβασμού της αξίας του Ανθρώπου και της ελεύθερης ανάπτυξης τηςπροσωπικότητάςτουυπόκαθεστώςπραγματικήςΑντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Μίας Δημοκρατίας η οποία, εκ φύσεως, μπορεί να λειτουργήσει κατά την αποστολή της μόνον ως εγγύηση της ακώλυτης άσκησης όλων, ανεξαιρέτως, των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

3. Η αρχή της Ισότητας

    Μετιςδιατάξειςτωνάρθρωνγ΄,δ΄,ε΄καιζ΄τουΒ΄Κεφαλαίουτου Β΄ Τμήματος, ο «Νόμος της Επιδαύρου» καθιέρωσε πρόσθετες εγγυήσεις για την εφαρμογή της θεμελιώδους αρχής της Ισότητας, υπό την αναλογική της έννοια, που σήμαινε ίση μεταχείριση ουσιωδώς όμοιων καταστάσεων και άνιση μεταχείριση ουσιωδώς ανόμοιων καταστάσεων. Ιδιαίτερη δε έμφαση πρέπει να δοθεί στην διάταξη εκείνη του ως άνω άρθρου ζ΄, η οποίαρύθμισεμεπιοολοκληρωμένοτρόποτηναρχήτηςισότηταςενώπιον των δημόσιων βαρών στο ευρύτερο φορολογικό πεδίο, προσθέτοντας στην αντίστοιχη διάταξη του «Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος» την εγγύηση ότι κάθε νόμος περί εισπράξεων υπέρ του Δημοσίου εκδίδεται και ισχύει για ένα, και μόνο, έτος.

4. Λοιπά Ατομικά Δικαιώματα

    Με τις διατάξεις του άρθρου στ΄ του Β΄ Κεφαλαίου του Β΄ Τμήματος, ο «Νόμος της Επιδαύρου» θεσμοθέτησε την προστασία της Ιδιοκτησίας, της Τιμής και της Ασφάλειας όχι μόνο για τους Έλληνες. Αλλά και γιακάθεΆνθρωποπουβρίσκεταιεντόςτηςΕλληνικήςΕπικράτειας.Όπως είναι προφανές, και οι διατάξεις αυτές έρχονται να προστεθούν στην τόνωσητουανόθευτουΑνθρωπιστικούκαιΔημοκρατικούχαρακτήρατου «ΝόμουτηςΕπιδαύρου»,αφούοιπροβλέψειςτουδιασφάλιζαντηνπροστασίατουΑνθρώπουγενικώς,καιόχιμόνοτουΈλληναΠολίτη.Μετιςδιατάξειςτουάρθρουη΄τουΒ΄ΚεφαλαίουτουΒ΄Τμήματος, ο «Νόμος της Επιδαύρου» έθεσε τις βάσεις για την Ελευθερία του Τύπου, υπότονόροηΕλευθερίααυτήναμηνπροσβάλλειτηνΧριστιανικήΘρησκείακαιτιςκοινώςαποδεκτέςαρχέςτηςΗθικήςκαιναμηνεπιτρέπειτην διατύπωση προσωπικών ύβρεων.Μετηνδιάταξητουάρθρουια΄τουΒ΄ΚεφαλαίουτουΒ΄Τμήματος του «Νόμου της Επιδαύρου» θεσμοθετήθηκε το δικαίωμα του αναφέρεσθαιπροςτο«Βουλευτικόν»,εγγράφωςκαιγιατηνδιατύπωσηγνώμης «περίπαντόςπράγματος».Αναναχθούμεστασύγχρονασυνταγματικάκαι κοινοβουλευτικά δεδομένα, η ως άνω ρύθμιση μπορεί να θεωρηθεί και ως προάγγελος μίας μορφής κοινοβουλευτικού ελέγχου για κάθε όργανο του Κράτους, και πρωτίστως για τα όργανα της Εκτελεστικής Εξουσίας.Ηδιάταξητουάρθρουι΄τουΒ΄ΚεφαλαίουτουΒ΄Τμήματοςτου «ΝόμουτηςΕπιδαύρου»έθεσετιςβάσειςγιατηνκατοχύρωσητουδικαιώματος του «φυσικού δικαστή», καθιερώνοντας την, επίσης πρωτοποριακήγιαταδεδομένατηςεποχήςεκείνης,εγγύησηότιουδείς«δύναταινά βιασθῆνάδιαφύγητόἀνῆκονκριτήριον».Στηνδιάταξηαυτήπρέπεινα προστεθείκαιεκείνητουπβ΄τουΘ΄ΚεφαλαίουτουΖ΄Τμήματοςτου «ΝόμουτηςΕπιδαύρου»,ηοποίαόριζεότιουδείςμπορείνακρατηθείστην φυλακή για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει το εικοσιτετράωρο, χωρίς να πληροφορηθεί επισήμως την αιτία της φυλάκισής του, και για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τις τρεις ημέρες, χωρίς να αρχίσει η διαδικασία εκδίκασης της κατά περίπτωση εγκληματικής του πράξης.

1. IV. Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου στο «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος» του 1827

    ΤοΣύνταγματηςΤροιζήναςτου1827 κατάγενικήομολογία–καιανεξάρτητα από τις μετέπειτα «περιπέτειες» εφαρμογής του λόγω της αρνητικής συγκυρίας που διαμορφώθηκε– θεωρείται ως ένα από τα αρτιότερα στην συνταγματική μας ιστορία, και μάλιστα με βάση τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Τούτο οφείλεται, κατ’ εξοχήν, στα θεσμικά του χαρακτηριστικά, τα οποία αναδεικνύουν την πρώιμη επιρροή και εμπέδωση εξαιρετικά προωθημένων φιλελεύθερων δημοκρατικών ιδεωδών, όπως αυτά είχαν αρχίσει να δημιουργούνται από την θεσμική και πολιτική «μήτρα» της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και της εξ αυτής προκύψασας Διακήρυξης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί –για λόγους που αφορούν την πορεία εξέλιξηςτουΝεότερουΕλληνικούΚράτους–ότιτοΣύνταγματηςΤροιζήνας του 1827, το «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος», ήταν εκείνο, το οποίο άνοιξε τον δρόμο για την εκλογή του Ιωάννη Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη του υπό ίδρυση ακόμη Ελληνικού Κράτους. Και τούτο διότιτο Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827 προέβλεπε –δίχως όμως να προσδιορίζει τον τρόπο εκλογής του, παραπέμποντας απλώς σε ειδικό εκτελεστικό νόμο– ως επικεφαλής της Εκτελεστικής Εξουσίας, με ενισχυμένες εξουσίες, μονοπρόσωπο όργανο, τον «Κυβερνήτη», του οποίου η θητεία οριζότανεπταετής.

Α. Οι περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διατάξεις του «Πολιτικού Συντάγματος της Ελλάδος»

Το«ΠολιτικόνΣύνταγμα της Ελλάδος», διακρίνεται εντόνως και σαφώς για την προσήλωσή του στις προωθημένες φιλελεύθερες ιδέες της εποχής και όσον αφορά τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου. Χαρακτηριστικές εν προκειμένω, πέραν εκείνων του άρθρου 1 «Περί Θρησκείας» και ανεξιθρησκίας, είναι οι διατάξεις των άρθρων 5-29 (Κεφάλαιον Γ΄ «Δημόσιο Δίκαιον των Ελλήνων») του ως άνω Συντάγματος που έχουν ως εξής:

«5.Ἡ Κυριαρχία ἐνυπάρχει εἰς τὸἜθνος· πᾶσα ἐξουσία πηγάζει ἐξ αὐτοῦ, καὶὑπάρχει ὑπὲρ αὐτοῦ.

6. ΟἱἝλληνεςεἶναι,

α΄.Ὅσοι αὐτόχθονες τῆςἙλληνικῆςἘπικρατείας, πιστεύουσιν εἰς Χριστόν.

β΄.ὍσοιἀπὸτοὺςὑπὸτὸνὈθωμανικὸνζυγόν,πιστεύοντεςεἰςΧριστόν,ἦλθανκαὶθὰἔλθωσινεἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειαν,διὰνὰσυναγωνισθῶσινἢνὰ κατοικήσωσιν εἰς αὐτήν.

γ΄.ὍσοιεἰςξέναςἘπικρατείας,εἶναιγεννημένοιἀπὸπατέραἝλληνα.

δ΄.Ὅσοι αὐτόχθονες καὶ μή, καὶ οἱ τούτων ἀπόγονοι, πολιτογραφηθέντες εἰς ξένας Ἐπικρατείας πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος, ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν, καὶὁρκισθῶσι τὸν Ἑλληνικὸν ὅρκον.

ε΄.Ὅσοιξένοιἔλθωσικαὶπολιτογραφηθῶσιν.

7.Ὅλοι οἱἝλληνεςεἶναι ἴσοιἐνώπιοντῶννόμων.

8.ὍλοιοἱἝλληνεςεἶναιδεκτοί,ἕκαστοςκατὰτὸμέτροντῆςπροσωπικῆςτου ἀξίας, εἰς ὅλα τὰ δημόσια ἐπαγγέλματα, πολιτικὰ καὶ στρατιωτικά.

    Τὸ δικαίωμα τῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ Πληρεξουσιότητος θὰ κανονισθῇ εἰς τὸν περὶἐκλογῆς νόμον, ὁὁποῖος θὰἐπιδιορθωθῇ καὶ δημοσιευθῇἀπὸ τὴν Βουλήν.

9.Ὅσοι ξένοι ἔλθωσι νὰ κατοικήσωσιν ἢ νὰ παροικήσωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν, εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Νόμων.

10. Αἱ εἰσπράξεις διανέμονται εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς Ἐπικρατείας δικαίως, καὶἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου. Κἀμμία δὲ εἴσπραξις δὲν γίνεται χωρὶς προεκδομένον νόμον, καὶ κἀνεὶς νόμος περὶ εἰσπράξεως δὲν ἐκδίδεταιεἰμὴ δι’ ἕν καὶ μόνον ἔτος.

11.Ὁνόμοςἀσφαλίζειτὴνπροσωπικὴνἑκάστουἐλευθερίαν·κἀνεὶςδὲν ἠμπορεῖνὰἐναχθῇἢφυλακωθῇεἰμὴκατὰτοὺςνομικοὺςτύπους.

12.Ἡζωή,ἡτιμὴκαὶτὰκτήματαἑκάστου,ἐντὸςτῆςἘπικρατείαςεὑρισκομένου,εἶναιὑπὸτὴνπροστασίαντῶννόμων.

13. Κἀμμίαδιαταγὴπερὶἐξετάσεωςκαὶσυλλήψεωςὁποιωνδήποτεπροσώπων καὶ πραγμάτων δὲν ἠμπορεῖ νὰἐκδοθῇ, χωρὶς νὰ στηρίζεται εἰς ἱκανὰ δείγματα, καὶ νὰ περιγράφῃ τὸν τόπον τῆς ἐξετάσεως, καὶ τὰ πρόσωπα καὶ πράγματα τὰὁποῖα πρέπει νὰ συλληφθῶσιν.
14. Εἰς ὅλας τὰς ἐγκληματικὰς διαδικασίας ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν αἰτίαν καὶ φύσιν τῆς εἰς αὐτὸν προσαφθείσης κατηγορίας, νὰἀντεξετάζεται πρὸς τοὺς κατηγόρους καὶ τοὺς μάρτυρας, νὰ παρουσιάζῃ μαρτυρίας ὑπὲρ ἑαυτοῦ, νὰ λαμβάνῃ εἰς βοήθειάν του συμβούλους, καὶ νὰ ζητῇ ταχεῖαν ἀπόφασιν ἀπὸ τὸ δικαστήριον.

15.Ἕκαστοςπρὸτῆςκαταδίκηςτουδὲνλογίζεταιἔνοχος.

16. Κἀνεὶςδὲνκρίνεταιδὶςδι’ἕνκαὶτὸαὐτὸἁμάρτημα,καὶδὲνκαταδικάζεται οὐδὲ προσωρινῶς στερεῖται τὰ κτήματά του, χωρὶς προηγουμένην διαδικασίαν. Πᾶσα δὲὑπόθεσις, ἅπαξ ὁριστικῶς δικασθεῖσα, δεν ἀναθεωρεῖται.
17. Η Κυβέρνησις ἠμπορεῖ ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν θυσίαν τῶν κτημάτων τινὸς διὰδημόσιονὄφελος,ἀποχρώντωςἀποδεδειγμένον,ἀλλὰδιὰπροηγουμένης ἀποζημιώσεως.
18. Αἱβάσανοικαὶαἱδημεύσειςἀπαγορεύονται.

19.Ὁνόμοςδὲνἠμπορεῖνὰἔχῃὀπισθενεργὸνδύναμιν.

20. ΟἱἝλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ συσταίνωσι καταστήματα παντὸς εἴδους, παιδείας, φιλανθρωπίας, βιομηχανίας καὶ τεχνῶν, καὶ νὰἐκλέγωσι διδασκάλους διὰ τὴν ἐκπαίδευσίν των.
21. ΕἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειαν,οὔτεπωλεῖται,οὔτεἀγοράζεταιἄνθρωπος. Ἀργυρώνητος δὲἢ δοῦλος παντὸς γένους καὶ πάσης θρῃσκείας, καθὼς πατήσῃ τὸἙλληνικὸν ἔδαφος, εἶναι ἐλεύθερος καὶἀπὸ τὸν δεσπότην αὐτοῦἀκαταζήτητος.
22. Κἀνεὶςδενδύναταιν’ἀποφύγῃτὸἀνῆκονδικαστήριον,οὐδὲνὰἐμποδισθῇἀπὸ τὸ νὰ καταφύγῃ εἰς αὐτό.
23. Κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ μείνῃ εἰς φυλακὴν πλέον τῶν εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν,χωρὶςνὰπληροφορηθῇἐπισήμωςτὰςαἰτίαςτῆςφυλακώσεώςτου·καὶ πλειότεροντῶντριῶνἡμερῶν,χωρὶςν’ἀρχίσῃἡἐξέτασις.

24.Ὁ Κλῆρος, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἁγίας καὶἹερᾶς ἡμῶν Ἐκκλησίας, δὲν ἐμπεριπλέκεται εἰς κἀνὲν δημόσιον ὑπούργημα· μόνοι δὲ οἱ Πρεσβύτεροι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦἐκλογέως.

25. Καθεὶςδύναταιν’ἀναφέρεταιπρὸςτὴνΒουλὴνἐγγράφως,προβάλλων τὴνγνώμηντουπερὶπαντὸςδημοσίουπράγματος.
26. ΟἱἝλληνεςἔχουσιτὸδικαίωμα,χωρὶςπροεξέτασιννὰγράφωσικαὶνὰ δημοσιεύωσιν ἐλευθέρως διὰ τοῦ τύπου ἢἀλλέως τοὺς στοχασμοὺς καὶ τὰς γνώμαςτων,φυλάττοντεςτοὺςἀκολούθουςὅρους·

α΄. Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Χριστιανικῆς θρῃσκείας.

β΄. Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὴν σεμνότητα.

γ΄.Ν’ἀποφεύγωσιπᾶσανπροσωπικὴνὕβρινκαὶσυκοφαντίαν.

27. Κἀνένας τίτλος εὐγενείας δὲν δίδεται ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν· καὶ κἀνεὶς Ἕλλην εἰς αὐτὴν δὲν ἠμπορεῖ, χωρὶς τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Κυβερνήτου, νὰλάβῃὑπούργημα,δῶρονἀμοιβήν,ἀξίωμαἢτίτλονπαντὸςεἴδουςἀπὸκἀνένα Μονάρχην, Ἡγεμόνα, ἢἀπὸἐξωτερικὴν Ἐπικράτειαν.
28. ΤὰἐπίθεταἘκλαμπρότατος,Ἐξοχώτατος,κ.τ.λ.δὲνδίδονταιεἰςκἀνένα Ἕλληνα ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας.

    ΕἰςμόνοντὸνΚυβερνήτηνδίδεταιτὸἐπίθετονἘξοχώτατος·ἀλλὰκαὶτοῦτοσυμπαύειμὲτὸἀξίωμάτου.

29. Κἀνεὶςαὐτόχθων,ἢπολιτογραφημένοςἝλλην,κατοικῶνεἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειανκαὶἀπολαμβάνωντὰδικαιώματατοῦπολίτου,δὲνδύναται νὰκαταφύγῃεἰςπροστασίανξένηςΔυνάμεως·ἀλλέωςπαύειναᾖναιπολίτης Ἕλλην.

Β. Τα βασικά χαρακτηριστικά των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο πλαίσιο του «Πολιτικού Συντάγματος της Ελλάδος»

    Από τις κατά τ’ ανωτέρω διατάξεις του«ΠολιτικούΣυντάγματος της Ελλάδος» προκύπτουν και τα ακόλουθα ως προς την δι’ αυτών κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου:

1.ΣτοΑ΄ Κεφάλαιο,καισυγκεκριμέναμετιςδιατάξειςτουάρθρου1, καθιερώνεταιμενωςεπικρατούσαθρησκείαεκείνητης«Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ», ὅμως ἐξίσου καθιερώνεται ρητῶς, ὡς θεμελιῶδες δικαίωμα, ἡ ΘρησκευτικὴἘλευθερία: «Καθεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπαγγέλλεται τὴν θρησκεία του ἐλευθέρως, καὶ διὰ τὴν λατρείαν αὐτῆς ἔχει ἴσην ὑπεράσπισιν».

2. Στο Γ΄ Κεφάλαιο, και υπό τον τίτλο «Δημόσιον δίκαιον τῶν Ἑλλήνων»,εισάγεται,μεεξαιρετικάπροοδευτικόπνεύμα,σειράρυθμίσεωνπερί βασικών γενικών αρχών με συνταγματική ισχύ καθώς και περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μεταξύ των οποίων δεσπόζουσα είναι η θέση:

α) Της κατά τις διατάξεις του άρθρου 7 αρχής της Ισότητας: «Ὅλοι οἱἝλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τῶν νόμων». Οι επόμενες διατάξεις του ΚεφαλαίουτούτουεξειδικεύουντηναρχήτηςΙσότητας,υιοθετώνταςεγγυήσεις:

α1) Αναφορικά με την αρχή της αξιοκρατίας, κατά τις διατάξεις του άρθρου 8: «Ὅλοι οἱἝλληνες εἶναι δεκτοὶἕκαστος κατὰ τὸ μέτρον τῆς προσωπικῆς του ἀξίας, εἰς ὅλα τὰ δημόσια ἐπαγγέλματα, πολιτικὰ καὶ στρατιωτικά».

α2) Αναφορικά με την αρχή της Ισότητας ενώπιον των δημόσιων βαρών, κατά τις διατάξεις του άρθρου 10: «Αἱ εἰσπράξεις διανέμονται εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς ἐπικρατείας δικαίως, καὶἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου. Καμμία δὲ εἴσπραξις δὲν γίνεται χωρὶς προεκδεδομένον νόμον, καὶ κανεὶς νόμος περὶ εἰσπράξεως δὲν ἐκδίδεται εἰμὴ δι’ ἐν καὶ μόνον ἔτος».

β) Της κατά τις διατάξεις του άρθρου 11 προσωπικής ελευθερίας: «Ὁ νόμος ἀσφαλίζει τὴν προσωπικὴν ἑκάστου ἐλευθερίαν. κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰἐναχθῇἢ φυλακωθὴ εἰμὴ κατὰ τοὺς νομικοὺς τύπους».

γ)Τουκατάτιςδιατάξειςτουάρθρου17 δικαιώματοςστηνιδιοκτησία, με παράλληλη μάλιστα εισαγωγή εγγυήσεων για την δυνατότητα αναγκαστικήςαπαλλοτρίωσης:«Ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ ν’ ἀπαιτήση τὴν θυσίαν τῶν κτημάτων τινός, διὰ δημόσιον ὄφελος, ἀποχρώντως ἀποδεδειγμένον, ἀλλὰ διὰ προηγουμένης ἀποζημιώσεως».

δ)Τηςκατάτιςδιατάξειςτουάρθρου19 αρχήςτηςμηαναδρομικότητας του νόμου: «Ὁ νόμος δὲν ἠμπορεῖ νὰἔχη ὀπισθενεργὸν δύναμιν».

ε) Του κατά τις διατάξεις του άρθρου 25 δικαιώματος του αναφέρεσθαι: «Καθεὶς δύναται ν’ ἀναφέρεται πρὸς τὴν Βουλὴν ἐγγράφως, προβάλλων τὴν γνώμην τοῦ περὶ παντὸς δημοσίου πράγματος».

στ) Της κατά τις διατάξεις του άρθρου 26 ελευθερίας του τύπου: «ΟἱἝλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα χωρὶς πρὸἐξέτασιν νὰ γράφωσι, καὶ νὰ δημοσιεύωσιν ἐλευθέρως διὰ τοῦ τύπου ἢἀλλέως τοὺς στοχασμοὺς καὶ τὰ γνώμας των, φυλάττοντες τοὺς ἀκολούθους ὅρους: α΄ Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς χριστιανικῆς θρησκείας. β΄ Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὴν σεμνότητα. γ΄ Νὰἀποφεύγωσι πᾶσαν προσωπικὴν ὕβριν καὶ συκοφαντίαν».

3. Τέλος –καίτοι τούτο ενέχει περισσότερο συμβολική αξία– είναι χαρακτηριστικό ότι οιδιατάξεις του άρθρου27 διακηρύσσουν, πανηγυρικώς και εκτενώς, την απαγόρευση απονομής τίτλων ευγενείας: «Κανένας τίτλος εὐγενείας δὲν δίδεται ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ πολιτείαν. καὶ κανεὶς Ἕλλην εἰς αὐτὴν δὲν ἠμπορεῖ, χωρὶς τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Κυβερνήτου, νὰ λάβη ὑπούργημα, δῶρον, ἀμοιβήν, ἀξίωμα, ἢ τίτλον παντὸς εἴδους ἀπὸ κανένα μονάρχη, ἡγεμόνα ἢἀπὸἐξωτερικὴν ἐπικράτειαν».

Επίλογος

    Τα ιστορικά τεκμήρια αποδεικνύουν, με ενάργεια, ότι όραμα των αγωνιζόμενων Ελλήνων, πριν και μετά την έκρηξη της Εθνεγερσίας του1821, ήταν η δημιουργία ενός ανεξάρτητου και αυτόνομου Έθνους-Κράτους, βασισμένου στις φιλελεύθερες αρχές της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας και της κατοχύρωσης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τις οποίες εγγυάται ένα δημοκρατικώς θεσπισμένο Σύνταγμα. Προς την κατεύθυνση αυτή είχαν συμβάλει, καθοριστικώς, τα ρεύματα του Διαφωτισμού αλλά και του Ρομαντισμού στην Ευρώπη, καθώς και ο Φιλελευθερισμός, από τον οποίο διαπνέονταν οι θεσμοί που είχαν προκύψει από την Αμερικανική Επανάσταση του 1776 και, ιδίως, από την Γαλλική Επανάσταση του 1789.Αυτό το όραμα των αγωνιζόμενων Ελλήνων καταγράφεται, με διαφορετικές βεβαίως μορφές αλλά μ’ ενιαία εν τέλει κατάληξη, τόσο στο έργο του Ρήγα Βελεστινλή προ του 1821, όσο και σε όλα, σχεδόν, τα συνταγματικά κείμενα μετά την Εθνεγερσία του 1821, από τα Τοπικά Πολιτεύματα ως τα προσωρινά Συντάγματα που προηγήθηκαν του οριστικού «Πολιτικού Συντάγματος της Ελλάδος», το 1827. Ενός Συντάγματος με πρωτοποριακές για την εποχή του δημοκρατικές διαστάσεις και με μεγάλη θεσμική πληρότητα, τοοποίοπαραμένειπραγματικόορόσημοστηνδιαδρομήτηςόληςσυνταγματικής ιστορίας της Ελλάδας. Πρέπει δε να αναδειχθεί το γεγονός ότι αυτήησυνταγματικήεξέλιξη,πρινακόμηιδρυθείτοΝεότεροΕλληνικόΚράτοςμε το Πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830, διαμορφώθηκε παρά τους, ορατούς, κινδύνους αντίδρασης των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής και της «Ιεράς Συμμαχίας»,πουδενσυναινούσανστηνδημιουργίατουπρώτου,κατ’ουσίαν, Έθνους-Κράτους στον Ευρωπαϊκό χώρο, οργανωμένου πάνω στην βάση των φιλελεύθερων θεσμών μιας γνήσιας Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Τα ίδια όμως ως άνω ιστορικά τεκμήρια αποδεικνύουν ότι αυτό το δημοκρατικό και φιλελεύθερο όραμα των αγωνιζόμενων Ελλήνων, ως προς το Ελληνικό Έθνος-Κράτος,έμελλεναπροσκρούσει,μεκαταστροφικέςσυνέπειες,κυρίως στις εμφύλιες αντιπαλότητες και στις αντίστοιχες συγκρούσεις μεταξύ των Ελλήνων, «προϊόν» του χρόνιου, οιονεί «εθνικού» μας, μειονεκτήματος, της διχόνοιας και του διχασμού. Έτσι τα κατά καιρούς Συντάγματα έμειναν, κατά κανόνα, «γράμμα κενό περιεχομένου», λόγω μη ουσιαστικής εφαρμογήςτους.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

I

Ρήγα Βελεστινλή

 

«Τα Δίκαια του Ανθρώπου»

 

Ἄρθρ. 1.Ὁ σκοπὸς ὁποῦἀπ’ ἀρχῆς κόσμου οἱἄνθρωποι ἐσυμαζώχθησαν ἀπὸ τὰ δάση τὴν πρώτην φορὰν διὰ νὰ κατοικήσουν ὅλοι μαζὺ κτίζοντες χώρας καὶ πόλεις, εἶναι διὰ νὰ συμβοηθῶνται, καὶ νὰ ζῶσιν εὐτυχισμένοι, καὶὄχι νὰ συναντιτρώγωνται, ἢ νὰῥουφᾷ τὸ αἷμά τους ἕνας.

Τότε ἔκαμαν βασιλέα διὰ νὰἀγρυπνῇ εἰς τὰ συμφέροντά των, διὰ νὰᾖναι βέβαιοιεἰςτὴνἀπόλαυσιντῶνφυσικῶνδικαίων,τὰὁποῖαδὲνἔχειτὴνἄδειαννὰ τοὺς τὰἀφαιρέσῃ κᾀνένας ἐπὶ τῆς γῆς.

Ἄρθρ.2.Αὐτὰτὰφυσικὰδίκαιαεἶναι,πρῶτοντὸνὰεἴμεθαὅλοιἴσοι,καὶὄχιὁἕνας κατώτερος ἀπὸ τὸν ἄλλον· – δεύτερον, νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι καὶὄχι ὁἕνας σκλάβος τοῦἀλλουνοῦ· – τρίτον, νὰ εἴμεθα σύγουροι εἰς τὴν ζωήν μας, καὶ κᾀνένας νὰ μὴν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς τὴν πάρῃἀδίκως, καὶ κατὰ τὴν φαντασίαν· – καὶ τέταρτον, τὰ κτήματα ὁποῦἔχομεν, κᾀνένας νὰ μὴν ἠμπορῇ νὰ μᾶς ἐγγίζῃ, ἀλλ’ εἶναι ἰδικά μας καὶ τῶν κληρονόμων μας.

Ἄρθρ.3.Ὅλοιοἱἄνθρωποι,ΧριστιανοὶκαὶΤοῦρκοι,κατὰφυσικὸνλόγονεἶναι Ἴσοι· ὅταν πταίσῃ τινάς, ὁποιασδήποτε καταστάσεως, ὁ νόμος εἶναι ὁ αὐτὸς διὰ τὸ πταῖσμα καὶἀμετάβλητος· ἤγουν δὲν παιδεύεται ὁ πλούσιος ὀλιγώτερον καὶὁ πτωχὸς περισσότερον διὰ τὸ αὐτὸ σφάλμα, ἂλλ’Ἴσια Ἴσια.

Ἄρθρ. 4.Ὁ νόμος εἶναι ἐκείνη ἡἐλευθέρα ἀπόφασις, ὁποῦ μὲ τὴν συγκα- τάθεσιν ὅλου τοῦ λαοῦἔγεινεν· ἤγουν ὅλοι θέλομεν ὅτι ὁ φονεὺς νὰ φονεύεται, αὐτὸς λέγεται νόμος, καὶ εἶναι ὁἴδιος διὰὅλους μας εἰς τὸ νὰ παιδεύσῃ·καὶ πάλιν ἄλλος ὁποῦὑπερασπίζεται· ἤγουν ὅλοι θέλομεν νὰἐξουσιάζωμεν τὰὑποστατικά μας, κᾀνένας λοιπὸν δὲν ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ μᾶς πάρῃ δυναστικὼς τίποτες·αὐτὸςεἶναινόμος,ἐπειδὴμοναχοίμαςτὸνδεχόμεθακαὶτὸνθέλομεν.Ὁ νόμος ἔχει πάντοτε νὰ προστάξῃὅ,τι πρᾶγμα εἶναι δίκαιον καὶὠφέλιμον εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῆς ζωῆς μας, καὶ νὰἐμποδίζῃἐκεῖνο ὁποῦ μᾶς βλάπτει.

Ἄρθρ. 5.Ὅλοι οἱ συμπολῖται ἠμποροῦν νὰἔμβουν εἰς ἀξίας, καὶ δημόσια ὀφφίκια. Τὰἐλεύθερα γένη δὲν γνωρίζουν καμμίαν ἀξίαν προτιμήσεως εἰς τὰς ἐκλογάς των, παρὰ τὴν φρόνησιν καὶ τὴν προκοπήν· ἤγουν καθένας ὅταν ᾖναι ἄξιος καὶ προκομμένος διὰ μίαν δημοσίαν δούλευσιν ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἀποκτήσῃ· ἐξ ἐναντίας δέ, μὴν ὄντας ἄξιος ἀλλὰ χυδαῖος, δὲν πρέπει νὰ τῷ δοθῇ, διότι μὴν ἠξεύρωντας πῶς νὰ τὴν ἐκτελέσῃ προσκρούει, καὶ βλάπτει τὸ κοινὸν μὲ τὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἀνεπιδεξιότητά του.

Ἄρθρ. 6.Ἡἐλευθερία εἶναι ἐκείνη ἡ δύναμις, ὅπου ἔχει ὁἄνθρωπος εἰς τὸ νὰ κάμῃὅλον ἐκείνο, ὁποῦ δὲν βλάπτει εἰς τὰ δίκαια τῶν γειτόνων του· αὐτὴἔχει ὡς θεμέλιον τὴν φύσιν, διατὶ φυσικὰἀγαπῶμεν νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι· ἔχει ὡς κανόνα τὴν δικαιοσύνην, διατὶἡ δικαία ἐλευθερία εἶναι καλή· ἔχει ὡς φύλακα τὸν νόμον, διατὶ αὐτὸς προσδιορίζει, ἕως ποῦ πρέπει νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι. Τὸἠθικὸν σύνορον τῆς ἐλευθερίας εἶναι τοῦτο τὸῥητόν. Μὴν κάμῃς εἰς τὸν ἄλλον, ἐκεῖνο ὁποῦ δὲν θέλεις νὰ σὲ κάμουν.

Ἄρθρ. 7. Τὸ δίκαιον τοῦ νὰ φανερώνωμεν τὴν γνώμη μας καὶ τοὺς συλλογι- σμούς μας, τόσον μὲ τὴν τυπογραφίαν, ὅσον καὶ μὲἄλλον τρόπον· τὸ δίκαιον τοῦ νὰ συναθροιζώμεθα εἰρηνικῶς, ἡἐλευθερία κάθε εἴδους θρησκείας χριστιανισμοῦ, τουρκισμοῦ, Ἰουδαϊσμοῦ, καὶ τὰ λοιπά, δὲν εἶναι ἐμποδισμένα εἰς τὴν παροῦσαν διοίκησιν.

Ὅτανἐμποδίζωνταιαὐτὰτὰδίκαια,εἶναιφανερὸνπῶςπροέρχεταιτοῦτοἀπὸ τυραννίαν, ἢ πῶς εἶναι ἀκόμη ἐνθύμησις τοῦἐξοστρακισθέντος δεσποτισμοῦ, ὁποῦἀπεδιώξαμεν.

Ἄρθρ. 8.Ἡ σιγουρότης, εἶναι ἐκείνη ἡ διαφέντευσις, ὁποῦ δίδεται ἀπὸὅλον τὸἔθνος καὶ τὸν λαὸν εἰς τὸν κάθε ἄνθρωπον διὰ τὴν φύλαξιν τοῦὑποκειμένου του,τῶνδικαίωντου,καὶτῶνὑποστατικῶντου·ἤγουνὅτανβλάψῃτινὰςἕναμόνονἄνθρωπον,ἢπάρῃἀδίκωςτίποτεςἀπ’αὐτόν,ὅλοςὁλαὸςπρέπεινὰσηκωθῇ κατ’ ἐπάνω ἐκείνου τοῦ δυνάστου, καὶ νὰ τὸν ἀποδιώξῃ.

Ἄρθρ. 9.Ὁ νόμος ἔχει χρέος νὰ διαφεντεύῃ τὴν κοινὴν ἐλευθερίαν ὅλου τοῦἔθνους,καὶἐκείνηντοῦκάθεἀνθρώπου,κατοίκουεἰςταύτηντὴναὐτοκρατορίαν, ἐναντίον τῆς καταθλίψεως καὶ τῆς δυναστείας τῶν διοικητῶν· ὅταν αὐτοὶ διοικοῦν καλῶς, νὰ τοὺς διαφεντεύῃ, εἰ δὲ κακῶς, νὰ τοὺς ἀποβάλλῃ.

Ἄρθρ. 10. Κανένας ἄνθρωπος νὰ μὴν ἐγκαλῆται εἰς κριτήριον, νὰ μὴ φυλακώνεται κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ καθὼς διορίζει ὁ νόμος, ἤγουν ὅταν πταίσῃὁἄνθρωπος, καὶὄχι κατὰ τὴν φαντασίαν καὶ θέλησιν τοῦ κριτοῦ. Κάθε κάτοικος ὅμωςὅτανκραχθῇεἰςτὴνκρίσιν,ἢκατὰνόμονπιασθῇἀπὸτοὺςὑπηρέταςτοῦκρι- τηρίου,πρέπεινὰὑποταχθῇεὐθὺςκαὶνὰπηγαίνῃνὰκριθῇ,διατὶἂνἀντισταθῇκαὶ δὲν θέλῃ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὴν κρίσιν, γίνεται πταίστης, καὶἀρκετὸν σφάλμα εἶναι, ὅταν ὁ νόμος κράζῃ κᾀνέναν ἄνθρωπον, καὶἐκεῖνος ἀντιστέκεται μὲ τὸ κακόν, καὶ δὲν ὑπακούει νὰ πηγαίνῃ, ὄντας σίγουρος ὅτι δὲν παιδεύεται ἂν ᾖναι ἀθῶος.

Ἄρθρ.11.Κάθεδυναστικὸνἐπιχείρημα,ὁποῦἤθελανκάμῃἐναντίονἑνὸς ἀνθρώπουὁποῦδὲνἔπταισε,καὶχωρὶςπροσταγὴντοῦνόμουθέλουννὰτὸν καταδικάσουν, ἐκεῖνο φαίνεται, πῶς εἶναι μόνον ἀπὸ τὸ κεφάλι τοῦ κριτοῦ, καὶἔργον τυραννικόν. Ὁἄνθρωπος λοιπὸν τὸν ὁποῖον θέλουν νὰ δυναστεύσουν μὲ αὐτὸντὸντρόπον,ἔχειδίκαιονκαὶἄδειαννὰἀντισταθῇἐξὅληςτουτῆςδυνάμεως, νὰτὸἀποβάλῃμὲ βίανκαὶνὰ μὴνὑποταχθῇ.

Ἄρθρ.12.Ἐκεῖνοιὁποῦἐκδίδουνπροσταγάς,ἢὁποῦἤθελεταῖςὑπογράψουν, ἢὁποῦἤθελεταῖςἐκτελέσουν,ἢὁποῦἤθελεβάλουνἄλλουςνὰταῖςτελειώσουν, λέγοντές ταις πῶς εἶναι πράγματα ἀναγκαῖα, χωρὶς νὰἔχῃ τὴν εἴδησιν ἡ διοίκησις, εἶναι πταῖσται, καὶἔχουν νὰ τιμωρῶνται αὐστηρῶς.

Ἄρθρ.13.Κάθεἄνθρωποςὁποῦφαίνεταιπῶςεἶναιἀθῶος,ἂντὸνσυκοφαντήσουν πῶς ἔπταισεν, ἐν ὅσῳ νὰ βεβαιωθῇ πῶς εἶναι πταίστης, πῶς εἶναι ἀνάγκηνὰπιασθῇἀπὸτοὺςἀνθρώπουςτοῦκριτηρίου,κάθεαὐστηρότης,καθὼς δέσιμον,ὑβρισμοί,δαρμοὶὁποῦδὲνεἶναιἀναγκαῖαδιὰτὴνκατακράτησιντοῦἀνθρώπου ἐκείνου, ἐν ὅσῳ νὰ κριθῇ, νὰᾖναι ἐμποδισμένα, καὶ μόνον ἀφοῦἀποδειχθῇ πταίστης, τότε νὰ γίνεται ἀρχὴ τῆς τιμωρίας εἰς τὸὑποκείμενόν του καθὼς διαλαμβάνει ὁ νόμος.

Ἄρθρ. 14. Κᾀνένας ἄνθρωπος νὰ μὴ κρίνεται, καὶ νὰ μὴ τιμωρῆται ἀλλέως παρὰἀφοῦ εἰπῇὅλα τὰ δικαιολογήματά του, καὶἀφοῦ κατὰ τοὺς νόμους κραχθῇ εἰς τὴν κρίσιν· καὶ τιμωρεῖται τότε μόνον ὅταν ᾖναι ἕνας νόμος καμωμένος, προτοῦ νὰ κάμῃἐκεῖνος τὸ πταῖσμα. Ὁ νόμος δὲὁποῦἤθελε τιμωρήσῃἐγκλήματα ἅπερ ἔγειναν εἰς τὸν καιρὸν ὁποῦ αὐτὸς δὲν εἶχε συστηθῇ, λέγεται τυραννία· καὶ τὸ νὰ τμωρήσῃἕνας νέος νόμος παλαιὰἐγκλήματα λέγεται ἀνομία. Ἤγουν ἕνας ἄνθρωπος ἐπῆρε, δὲν ἦτον κᾀνένας νόμος ὁποῦ τὸἐπῆρε, δὲν ἦτον κᾀνένας νόμος ὁποῦ νὰἐμπόδιζε ταύτην τὴν ἁρπαγήν, ἐξεδόθη ἔπειτα νόμοςνὰ μὴν ἁρπάζῃἕνας τοῦἄλλου πράγματα· ὁἅρπαξ δίδει ὀπίσω τὸ βόδι, μὰ δὲν παιδεύεται, ἐπειδὴ αὐτὸς δὲν ἤξευρε πῶς ἡἁρπαγὴ εἶναι κακή.

Ἄρθρ. 15.Ὁ νόμος ἔχει νὰ προσδιορίζῃ παιδείας ἀκριβῶς καὶἀποδεικτικῶς ἀναγκαίας, αἱ παιδεῖαι αὗται νὰᾖναι ἀνάλογοι κατὰ τὸἔγκλημα, καὶὠφέλιμοιεἰςτὴνσυγκοινωνίαντῶνπολιτῶν.Ἤγουνἂνἔδειρετινὰςἕνανἄλλον,νὰδαρθῇ μὰὄχι νὰἀποκεφαλισθῇ.

Ἄρθρ. 16. Τὸ δίκαιον τοῦ νὰἐξουσιάζῃ καθ’ ἕνας εἰρηνικῶς τὰὑποστατικά του, εἶναι ἐκεῖνο τὸὁποῖον ἀνήκει εἰς κάθε κάτοικον· ἤγουν νὰ τὰ χαίρεται, νὰ τὰ μεταχειρίζεται κατὰ τὴν θέλησίν του, νὰἀπολαμβάνῃ τὰ εἰσοδήματά του,τὸν καρπὸν τῆς τέχνης του, τῆς ἐργασίας του, καὶ τῆς φιλοπονίας του, χωρὶς νὰἠμπορέσῃ ποτὲ κᾀνένας νὰ τὸν πάρῃ στανικῶς μήτε ἕνα λεπτόν.

Ἄρθρ. 17. Δὲν εἶναι ἐμποδισμένον εἰς τοὺς κατοίκους κᾀνένα εἶδος ἐργασίας, τέχνης, γεωργικῆς, πραγματείας, ἢὁποιονδήποτε ἐπιχείρημα ὠφέλιμον εἰς τὴν συγκοινωνίαν. Ἡ φιλοπονία ὅλων τῶν πολιτῶν ἠμπορεῖ νὰἐκτείνεται εἰς ὅλας τὰς τέχνας καὶ μαθήσεις.

Ἄρθρ.18.Κάθεἄνθρωποςἠμπορεῖνὰδουλεύσῃἕνανἄλλονὡςὑπηρέτης, προσφέρωντας τὸν καιρόν του εἰς χρῆσιν ἐκείνου, δὲν ἠμπορεῖὅμως νὰ πωλήσῃτὸνἑαυτότουμήτεἄλλοςνὰτὸνπωλήσῃ,ἐπειδὴκαὶτὸὑποκείμενόντουδὲν εἶναιεἰςμόνηντὴνἐξουσίαντοῦἑαυτοῦτου,ἀλλὰκαὶτῆςπατρίδος·ὁνόμος δὲν γνωρίζει, κᾀμίαν ὑποδούλωσιν μήτε σκλαβίαν καὶ εἰς τοὺς ἰδίους δούλους, σώζεταιμόνονμίαὑπόσχεσιςνὰφροντίζῃὁὑπηρέτηςδιὰτὴνἐργασίαντου, καὶ νὰᾖναι εὐγνώμων πρὸς ἐκεῖνον ὁποῦ τὸν πληρώνει μισθόν, ὅστις δὲν ἔχει ἄδειανμήτενὰτὸνὑβρίσῃ,μήτενὰτὸνδείρῃ·ἀναιρεῖὅμωςτὴνσυμφωνίαν,τὸν πληρώνει ἕως ἐκείνην τὴν στιγμήν, καὶ τὸν ἀποβάλλει.

Ἄρθρ. 19. Κᾀνένας δὲν ἔχει νὰὑστερηθῇ τὸ παραμικρότερον μέρος τῶν κτη- μάτων του χωρὶς τὸ θέλημά του· ἂν ὅμως καὶ εἶναι κᾀμμία δημοσία χρεία, ἤγουν ζητεῖἡ πατρίς τὸν κῆπόν του διὰ νὰ κάμῃἀγοράν, ἢἄλλο κᾀνένα κτίριον, τότε νὰ ξετιμᾶται ὁ κῆπος, νὰπληρώνεται ὁ οἰκοκύρης, καὶ οὕτω νὰ γίνεται ἡἀγορὰἤτοικτίριον.

Ἄρθρ.20.Κάθεδόσιμονἔχεινὰγίνεταιμόνονδιὰτὸδημόσιονὄφελος,καὶὄχι δι’ ἁρπαγὰς ἑνὸς καὶἅλλου. Ὅλοι οἱἐγκάτοικοι ἔχουν τὸ δίκαιον νὰ συντρέξουν εἰςτὸῥίψιμοντοῦτευτερίου,νὰἀγρυπνοῦνεἰςτὸσύνταγματῶνδοσιμάτων,καὶ νὰ παίρνουν λογαριασμὸν ἀπ’ ἐκεῖνον ὁποῦ τὰἐσύναξε.

Ἄρθρ. 21. Αἱ δημόσιοι συνδρομαὶ καὶἀνταμοιβαὶ εἶναι ἕνα ἱερὸν χρέος τῆς πατρίδος· τὸ κοινὸν χρεωστεῖ μίαν βοήθειαν εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἐγκατοίκους, τόσον εἰς τὸ νὰ τοὺς προμηθεύσῃ νὰἔχουν τί νὰἐργάζωνται, ὅσον καὶ νὰ δώσῃ τρόπονζωῆςεἰςἐκείνους,ὁποῦδὲνἠμποροῦνπλέοννὰδουλεύσουν·ἤγουνἕνας γεωργὸς μὴν ἔχοντας βόδια κάθεται ἀργός, ἡ πατρὶς ἔχει χρέος νὰ τὸν δώσῃ καὶ νὰ τὸν προσμένῃὥστε νὰ τὰ πληρώσῃ· ἕνας ἐσακατεύθη εἰς τὸν ὑπὲρ πατρίδος πόλεμον, αὐτὴ πρέπει νὰ τὸν ἀναταμείψῃ καὶ νὰ τὸν τρέφῃἐν ὅσῳ ζῇ.

Ἄρθρ.22.Ὅλοιχωρὶςἐξαίρεσινἔχουνχρέοςνὰἠξεύρουνγράμματα,ἡπατρὶς ἔχει νὰ καταστήσῃ σχολεῖα εἰς ὅλα τὰ χωρία διὰ τὰἀρσενικὰ καὶ θηλυκὰ παιδία. Ἐκ τῶν γραμμάτων γεννᾶται ἡ προκοπὴ μὲ τὴν ὁποίαν λάμπουν τὰἐλεύθερα ἔθνη· νὰἐξηγοῦνται οἱ παλαιοὶἱστορικοὶ συγγραφεῖς. Εἰς δὲ τὰς μεγάλας πόλεις νὰ παραδίδεται ἡ Γαλλική, καὶἡἸταλικὴ γλῶσσα, ἡ δὲἙλληνικὴ νὰᾖναι ἀπαραίτητος.

Ἄρθρ.23.Ἡκοινὴἐπιβεβαίωσιςκαὶσιγουρότηςτοῦκάθεπολίτου,συνίσταται εἰς τὴν ἐνέργειαν ὅλων τῶν πολιτῶν.Ἤγουν νὰ στοχαζώμεθα, πῶς ὅταν πάθῃἕνας τίποτες κακόν, ἐγγίζονται ὅλοι, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ βεβαιώσωμεν εἰς τὸν καθ’ ἕνα τὴν μεταχείρισιν καὶ τὴν προφύλαξιν τῶν δικαίων του. Αὐτὴἡ σιγουρότης θεμελιώνεται ἐπάνω εἰς τὴν αὐτεξουσιότητα τοῦἔθνους, ἤγουν ὅλον τὸἔθνος ἀδικεῖται, ὅταν ἀδικῆται ἕνας μόνος πολίτης.

Ἄρθρ. 24. Αὕτη ἡ αὐτεξουσιότης δὲν ἔχει τὸ κῦρος, ἂν τὰ σύνορα τῶν δημοσίων ὀφφικίων δὲν ᾖναι προσδιωρισμένα ἀπὸ τὸν νόμον, καὶἂν δὲν ᾖναι ἀποφασισμένον ῥητῶς τὸ νὰ δώσουν λογαριασμὸν ὅλοι οἱἀξιωματικοί.

Ἄρθρ. 25.Ἡ αὐτοκρατορία εἶναι θεμελιωμένη εἰς τὸν λαόν, αὐτὴ εἶναι μία, ἀδιαίρετος,ἀπροσδιόριστος,καὶἀναφαίρετος.Ἤγουνὁλαὸςμόνονἠμπορεῖνὰπροστάζῃ,καὶὄχιἕναμέροςἀνθρώπων,ἢμίαπόλις,καὶἠμπορεῖνὰπροστάζῃδι’ ὅλα χωρὶς κᾀνένα ἐμπόδιον.

Ἄρθρ.26.Κᾀνέναμέροςτοῦλαοῦδὲνἠμπορεῖνὰἐνεργήσῃτὴνδύναμινὅλου τοῦἔθνους,κάθεμέλοςὅμωςτοῦαὐτοκράτοροςλαοῦσυναγόμενονἔχειδίκαιον νὰ εἰπῇ τὸ θέλημά του μὲ μίαν σωστὴν ἐλευθερίαν.

Ἄρθρ. 27. Κάθε ἄνθρωπος ὁποῦἤθελεν ἁρπάσῃ τὴν αὐτοκρατορίαν, καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦἔθνους εὐθὺς νὰ φυλακώνεται ἀπὸ τοὺς ἐλευθέρους ἄνδρας, νὰ κρίνεται καὶ κατὰ τὸν νόμον νὰ παιδεύεται.

Ἄρθρ. 28.Ἕνα ἔθνος ἔχει τὸ δίκαιον πάντοτε νὰ μετασχηματίσῃ, καὶ νὰ μεταλλάξῃ, τὴν νομοθεσίαν του· μιᾶς γενεᾶς πρόσωπα δὲν ἠμποροῦν νὰ καθυποτάξουν εἰς τοὺς νόμους των τὰ πρόσωπα, ὁποῦ θέλουν γεννηθῇ κατόπιν τους.

Ἄρθρ. 29. Κάθε πολίτης ἔχει ἕνα ἴσον δίκαιον μὲ τοὺς ἄλλους εἰς τὸ νὰ συντρέξῃνὰκατασταθῇἕναςνόμος,ἢνὰὀνοματίσῃτοὺςἀξιωματικούς,βουλευτάς, καὶἐπιτρόπους τοῦἔθνους.

Ἄρθρ.30.Τὰὀφφίκιατῆςπατρίδοςεἶναικαθ’αὐτὸπρὸςκαιρόν,ὅσονθέλει καὶκρίνειεὔλογονἡδιοίκησις·αὐτὰδὲνπρέπεινὰθεωρῶνταιὡςξεχωρισταὶτιμαί, μήτε ὡς ἀνταμοιβαί, ἀλλ’ ὡς χρέη ἀπαραίτητα τῶν πολιτῶν εἰς τὸ νὰ δουλεύσουν τὴν πατρίδα των.

Ἄρθρ. 31. Τὰἐγκλήματα τῶν ἐπιτρόπων τοῦἔθνους, καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, ποτὲ δὲν ἔχουν νὰ μείνουν ἀτιμώρητα. Κᾀνένας δὲν ἔχει τὸ δίκαιον νὰ στοχάζεται τὸν ἑαυτόν του ἀπαραβίαστον περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ἤγουν ὅταν σφάλλῃ μεγάλος ἢ μικρός, ὁ νόμος τὸν παιδεύει ἀφεύκτως κατὰ τὸ σφάλμα του, ἂς εἶναι καὶὁ πρῶτος ἀξιωματικός.

Ἄρθρ. 32. Τὸ δίκαιον τοῦ νὰ δίδῃὁ κάθε πολίτης ἔγγραφον ἀναφοράν, καὶνὰ προσκλαίεται διὰ κᾀμμίαν ἐνόχλησιν, ὁποῦ τῷ γίνεται πρὸς ἐκείνους, ὁποῦἔχουντὴνἐξουσίαντοῦἔθνουςεἰςτὸχέριτους,δὲνἔχεινὰἐμποδίζεταικατ’ οὐδένα τρόπον, μήτε νὰ τὸν εἰποῦν πῶς δὲν εἶναι καιρὸς ἢ τόπος, ἀλλ’ ὁποίαν ὥραν καὶἂν πηγαίνῃὁ παραπονούμενος πολίτης νὰᾖναι δεκτὴἡἀναφορά του.

Ἄρθρ. 33. Τὸ νὰἀντιστέκεται ὁ κάθε πολίτης, ὅταν τὸν καταθλίβουν καὶ τὸν ἀδικοῦν,εἶναιἀποτέλεσματῶνἄνωῥηθέντωνδικαίωντου·διότικᾀνέναςδὲνἀντιστέκεταιὅτανἠξεύρῃπῶςθὲνὰλάβῃτὸδίκαιόντουμὲτὴνσυνδρομὴντοῦνόμου.

Ἄρθρ.34.Ὅτανἕναςμόνοςκάτοικοςτοῦβασιλείουτούτουἀδικηθῇ,ἀδικεῖταιὅλοντὸβασίλειον·καὶπάλινὅταντὸβασίλειονἀδικῆταιἢπολεμῆται, ἀδικεῖται ἢ πολεμεῖται κάθε πολίτης. Διὰ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ κανεὶς νὰ εἰπῇὅτι ἡ τάδε χώρα πολεμεῖται, δὲν μὲ μέλει, διατὶἐγὼἡσυχάζω εἰς τὴν ἐδικήν μου· ἀλλ’ ἐγὼ πολεμοῦμαι ὅταν ἡ τάδε χώρα πάσχῃ, ὡς μέρος τοῦὅλου ὁποῦ εἶμαι· ὁ ΒούλγαρηςπρέπεινὰκινῆταιὅτανπάσχῃὁἝλλην,καὶτοῦτοςπάλινδι’ἐκεῖνον, καὶἀμφότεροιδιὰτὸνἈλβανὸνκαὶΒλάχον.

Ἄρθρ. 35.Ὅταν ἡ Διοίκησις βιάζῃ, ἀθετῇ, καταφρονῇ τὰ δίκαια τοῦ λαοῦ, καὶ δὲν εἰσακούῃ τὰ παραπονά του, τὸ νὰ κάμῃ τότε ὁ λαὸς ἢ κάθε μέρος τοῦ λαοῦἐπανάστασιν, νὰἁρπάζῃ τὰἅρματα, καὶ νὰ τιμωρήσῃ τοὺς τυράννους του, εἶναι πλέον ἱερὸν ἀπὸὅλα τὰ δίκαιά του, καὶ τὸ πλέον ἀπαραίτητον ἀπ’ ὅλα τὰ χρέη του. Ἄν εὑρίσκωνται ὅμως εἰς τόπον, ὁποῦ εἶναι περισσότεροι τύραννοι, οἱ πλέν ἀνδρεῖοι πατριῶται καὶ φιλελεύθεροι πρέπει νὰ πιάσουν τὰ περάσματα τῶν δρόμων,καὶτὰὕψητῶνβουνῶν,ἐνὅσῳν’ἀνταμωθοῦνπολλοί,νὰπληθύνῃὁἀριθμός των, καὶ τότε νὰἀρχίσουν τὴν ἐπιδρομὴν κατὰ τῶν τυράννων, κάμνοντες εἰς κάθε δέκα ἀνθρώπους ἕνα δέκαρχον, εἰς τοὺς 50 πεντηκόνταρχον, εἰς τοὺς ἑκατὸν ἑκατόνταρχον· ὁ χιλίαρχος ἔχει δέκα ἑκατοντάρχους, καὶὁ στρατηγὸς τρεῖς χιλιάρχους, ὁ δὲἀρχιστράτηγος πολλοὺς στρατηγούς.

Τὰ χρέη τῶν πόλεων, πολιτειῶν, χωρῶν, καὶ τῶν κατὰ μέρος πολιτῶν, ὁποῦἐχρεωστοῦντο παρθέντα πρὸ πέντε χρόνων, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ἐπληρώνετο διάφορον εἰς τοὺς δανειστάς, ἡ παροῦσα διοίκησις τὰἀναιρεῖ, καὶ οἱ δανεισταὶδὲνἔχουννὰζητοῦνεἰςτὸἑξῆςμήτεκεφάλαιον,μήτεδιάφορονἀπὸτοὺς χρεώστας, ὡσὰν ὁποῦἐπῆραν τὰ δάνειά των, διότι διπλώνουν τὰ κεφάλαια εἰς πέντεχρόνους.

 

ΙΙ

Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου
στο «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος»
Α΄ Εθνική Συνέλευσις

ΤΜΗΜΑΑ΄

ΠερὶΘρησκείας

• α΄ –Ἡἐπικρατοῦσα θρησκεία εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν εἶναι ἡ τῆς ἈνατολικῆςὈρθοδόξουτοῦΧριστοῦἘκκλησίας·ἀνέχεταιὅμωςἡΔιοίκησιςτῆς Ἑλλάδος πᾶσαν ἄλληνθρησκείαν, καὶαἱ τελεταὶ καὶἱεροπραγίαιἑκάστης αὐτῶν ἐκτελοῦνταιἀκωλύτως.

ΤΜΗΜΑΒ΄

ΠερὶτῶνΓενικῶνΔικαιωμάτωντῶνκατοίκων τῆς Ἐπικρατείας τῆς Ἑλλάδος

• β΄ –Ὅσοι αὐτόχθονες κάτοικοι τῆς Ἐπικρατείας τῆς Ἑλλάδος πιστεύουσιν εἰςΧριστόν,εἰσὶνἝλληνες,καὶἀπολαμβάνουσινἄνευτινὸςδιαφορᾶςὅλωντῶν πολιτικῶνδικαιωμάτων.
• γ΄ –Ὅσοι οἱἝλληνες εἰσὶν ὅμοιοι ἐνώπιον τῶν νόμων ἄνευ τινὸς ἐξαιρέσεως ἢ βαθμοῦ, ἢ κλάσεως, ἢἀξιώματος.
• δ΄ –Ὅσοι ἔξωθεν ἐλθόντες κατοικήσωσιν ἢ παροικήσωσιν εἰς τὴνἘπικράτειαν τῆς Ἑλλάδος, εἰσὶν ὅμοιοι μὲ τοὺς αὐτόχθονας κατοίκους ἐνώπιον τῶν Νόμων.
• ε΄ –Ἡ Διοίκησις θέλει φροντίσει νὰἐκδώσῃ προσεχῶς νόμον περὶ πολιτογραφήσεως τῶν ξένων, ὅσοι ἔχουσι τὴν ἐπιθυμίαν νὰ γίνωσινἝλληνες.
• ς΄–ὍλοιοἱἝλληνες,εἰςὅλατὰἀξιώματακαὶτιμὰςἔχουσιτὸαὐτὸδικαίωμα· δοτὴρ δὲ τούτων μόνη ἡἀξιότης ἑκάστου.
• ζ΄ –Ἡἰδιοκτησία, τιμὴ καὶἀσφάλεια ἑκάστου τῶνἙλλήνων, εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων.
• η΄ –Ὅλαι αἱ εἰσπράξεις πρέπει νὰ διανέμωνται δικαίως εἰς ὅλας τὰς τάξεις καὶ κλάσεις τῶν κατοίκων, καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας· κᾀμμία δὲ εἴσπραξις δὲν γίνεται ἄνευ προεκδοθέντος Νόμου.

ΙΙΙ

Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου
στον «Νόμο της Επιδαύρου»
Β΄ Εθνική Συνέλευσις

 

ΤΜΗΜΑ Α΄

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝΑ΄

ΠερὶΘρησκείας

• α΄.Ἡἐπικρατοῦσα θρησκεία εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν εἶναι ἡ τῆς ἈνατολικῆςὈρθοδόξουτοῦΧριστοῦἘκκλησίας·ἀνέχεταιὅμωςἡΔιοίκησιςτῆς Ἑλλάδος πᾶσαν ἄλληνθρησκείαν, καὶ αἱ τελεταὶ καὶἱεροπραγίαιἑκάστης αὐτῶν ἐκτελοῦνταιἀκωλύτως.

 

ΤΜΗΜΑΒ΄

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝΒ΄

ΠερὶτῶνΠολιτικῶνΔικαιωμάτωντῶνἙλλήνων

• β΄.ὍσοιαὐτόχθονεςκάτοικοιτῆςἘπικρατείαςτῆςἙλλάδοςπιστεύουσιν εἰς Χριστόν, εἰσὶν Ἕλληνες, καὶἀπολαμβάνουσιν ἄνευ τινὸς διαφορᾶς ὅλων τῶνπολιτικῶνδικαιωμάτων.ὉμοίωςἝλληνέςεἰσι,καὶτῶναὐτῶνδικαιωμάτωνἀπολαμβάνουσιν,ὅσοιἔξωθενἐλθόντες,καὶτὴνἙλληνικὴνφωνὴνπάτριον ἔχοντες,καὶεἰςΧριστὸνπιστεύοντεςζητήσωσι,παῤῥησιαζόμενοιεἰςτοπικὴν Ἑλληνικῆς Ἐπαρχίας Ἀρχήν, νὰἐγκαταριθμηθῶσι δι’ αὐτῆς εἰς τοὺς πολίτας Ἕλληνας.

γ΄.Ὅλοι οἱἝλληνες εἰσὶν ἶσοι ἐνώπιον τῶν Νόμων, ἄνευ τινὸς ἐξαιρέσεως.

δ΄.Ὅσοιἔξωθενἐλθόντεςκατοικήσωσιν,ἢπαροικήσωσινεἰςτὴνἘπικράτειαν τῆςἙλλάδος,εἰσἰνἶσοιμὲτοὺςἝλληναςἐνώπιοντῶννόμων.

ε΄.ὍλοιοἱἝλληνεςεἶναιδεκτοὶἐπίσηςεἰςτὰπολιτικὰκαὶστρατιωτικά,καὶ εἰςὅλαςἐνγένειτὰςτιμάς·δοτὴρδὲτούτωνμόνηἑκάστουἡἀξιότης.

ς΄.Ἡἰδιοκτησία,τιμή,καὶἀσφάλειαἑκάστουἝλληνος,καὶπαντὸςἀνθρώπου, ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας εὑρισκομένου, εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν Νόμων.

ζ΄.Ὅλαι αἱ εἰσπράξεις πρέπει νὰ διανέμωνται δικαίως, καὶἀναλόγως εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς Ἐπικρατείας· κἀμμία δ’ εἴσπραξις δὲν γίνεται ἄνευ προεκδοθέντος Νόμου· καὶ κἀνένας Νόμος περὶ εἰσπράξεως δὲν ἐκδίδεται, εἰμὴδιὰἕν καὶ μόνον ἔτος.

ή. ΟἱἝλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κοινοποιῶσιν ἄλλως τε καὶ διὰ τῶν τύπωντὰςδοξασίαςτων,ἀλλὰμὲτοὺςἀκολούθουςτρεῖςὅρους·

α΄.Νὰμὴγίνεταιλόγοςκατὰτῆςχριστιανικῆςθρησκείας.

β΄. Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὰς κοινῶς ἀποδεδεγμένας ἀρχὰς τῆς ἠθικῆς.

γ΄. Νὰἀποφεύγωσι πᾶσαν προσωπικὴν ὕβριν.

θ΄.ΕἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειανοὔτεπωλεῖται,οὔτεἀγοράζεταιἄνθρωπος· ἀργυρώνητοςδὲπαντὸςγένους,καὶπάσηςθρησκείας,ἅμαπατήσαςτὸἙλληνικὸνἔδαφος,εἶναιἐλεύθερος,καὶἀπὸτὸνδεσπότηναὐτοῦἀκαταζήτητος.

ι΄.Κἀνέναςδενδύναταινὰβιασθῇνὰδιαφύγῃτὸἀνῆκονκριτήριον.

ια΄.ΚαθέναςδύναταινὰἀναφέρηταιπρὸςτὸΒουλευτικὸνἐγγράφωςπροβάλλων τὴν γνώμην του περὶ παντὸς πράγματος.

ιβ΄.ἩΔιοίκησιςπολιτογραφεῖἀλλοεθνεῖςκατὰτοὺςἀκολούθουςὅρους·

α΄. Νὰ διατρίψωσι πέντε ὁλόκληρα ἔτη, καὶ εἰς τὸ διάστημα τοῦτο νὰ μὴν ἀποδειχθῶσι ποτὲἐγκληματίαι, καὶ νὰἀποκτήσωσιν ἐντὸς τοῦ πενταετοῦς διαστήματος ἀκίνητα κτήματα ἐν τῇἘπικρατείᾳ.

β΄.Τὰμεγάλαἀνδραγαθήματα,καὶαἱσημαντικαὶἐκδουλεύσειςεἰςτὰςχρείας τῆς Πατρίδος, ἑνούμεναι μὲ τὴν χρηστότητα τῶν ἠθῶν, εἶναι δικαιώματα ἱκανὰ εἰςπολιτογράφησιν.

ιγ΄.Ὁπολιτογραφούμενοςἀπολαμβάνειἀμέσωςτὰδικαιώματα,κατὰ τοὺς

• . β΄. ς΄. καὶ ή. τὸ δὲ δικαίωμα τοῦ Παραστάτου, μετὰ δέκα ἔτη τῆς πολιτογραφήσεως.

 

IV

Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου
στο «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος»
Γ΄ Εθνική Συνέλευσις

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝΑ΄

ΠερὶΘρησκείας

Ἄρθ. 1. Καθεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπαγγέλλεται τὴν θρησκείαν του ἐλευθέρως, καὶδιὰτὴνλατρείαναὐτῆςἔχειἴσηνὑπεράσπισιν.ἩδὲτῆςἈνατολικῆςὈρθοδόξου Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ εἶναι Θρῃσκεία τῆς Ἐπικρατείας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝΒ΄

ΠερὶτῆςἙλληνικῆςἘπικρατείας

2.ἩἙλληνικὴἘπικράτεια εἶναιμία καὶἀδιαίρετος.

3. ΣύγκειταιἀπὸἘπαρχίας.

4.Ἐπαρχίαι τῆςἙλλάδος εἶναι, ὅσαι ἔλαβον καὶ θὰ λάβωσι τὰὅπλα κατὰ τῆς Ὀθωμανικῆςδυναστείας.

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝΓ΄

Δημόσιον δίκαιον τῶν Ἑλλήνων

5.Ἡ Κυριαρχία ἐνυπάρχει εἰς τὸἜθνος· πᾶσα ἐξουσία πηγάζει ἐξ αὐτοῦ, καὶὑπάρχει ὑπὲρ αὐτοῦ.

6. ΟἱἝλληνεςεἶναι,

α΄.Ὅσοι αὐτόχθονες τῆςἙλληνικῆςἘπικρατείας, πιστεύουσιν εἰς Χριστόν.

β΄.ὍσοιἀπὸτοὺςὑπὸτὸνὈθωμανικὸνζυγόν,πιστεύοντεςεἰςΧριστόν,ἦλθανκαὶθὰἔλθωσινεἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειαν,διὰνὰσυναγωνισθῶσινἢνὰ κατοικήσωσιν εἰς αὐτήν.

γ΄.ὍσοιεἰςξέναςἘπικρατείας,εἶναιγεννημένοιἀπὸπατέραἝλληνα.

δ΄.Ὅσοι αὐτόχθονες καὶ μή, καὶ οἱ τούτων ἀπόγονοι, πολιτογραφηθέντες εἰς ξένας Ἐπικρατείας πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος, ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν, καὶὁρκισθῶσι τὸν Ἑλληνικὸν ὅρκον.

ε΄.Ὅσοιξένοιἔλθωσικαὶπολιτογραφηθῶσιν.

7.Ὅλοι οἱἝλληνεςεἶναι ἴσοιἐνώπιοντῶννόμων.

8.ὍλοιοἱἝλληνεςεἶναιδεκτοί,ἕκαστοςκατὰτὸμέτροντῆςπροσωπικῆςτου ἀξίας, εἰς ὅλα τὰ δημόσια ἐπαγγέλματα, πολιτικὰ καὶ στρατιωτικά.

Τὸ δικαίωμα τῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ Πληρεξουσιότητος θὰ κανονισθῇ εἰς τὸν περὶἐκλογῆς νόμον, ὁὁποῖος θὰἐπιδιορθωθῇ καὶ δημοσιευθῇἀπὸ τὴν Βουλήν.

9.Ὅσοι ξένοι ἔλθωσι νὰ κατοικήσωσιν ἢ νὰ παροικήσωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν, εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Νόμων.

10. Αἱ εἰσπράξεις διανέμονται εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς Ἐπικρατείας δι- καίως, καὶἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου. Κἀμμία δὲ εἴσπραξις δὲν γίνεται χωρὶς προεκδομένον νόμον, καὶ κἀνεὶς νόμος περὶ εἰσπράξεως δὲν ἐκδίδεταιεἰμὴ δι’ ἕν καὶ μόνον ἔτος.

11.Ὁνόμοςἀσφαλίζειτὴνπροσωπικὴνἑκάστουἐλευθερίαν·κἀνεὶςδὲν ἠμπορεῖνὰἐναχθῇἢφυλακωθῇεἰμὴκατὰτοὺςνομικοὺςτύπους.

12.Ἡζωή,ἡτιμὴκαὶτὰκτήματαἑκάστου,ἐντὸςτῆςἘπικρατείαςεὑρισκομένου,εἶναιὑπὸτὴνπροστασίαντῶννόμων.

13. Κἀμμίαδιαταγὴπερὶἐξετάσεωςκαὶσυλλήψεωςὁποιωνδήποτεπροσώπων καὶ πραγμάτων δὲν ἠμπορεῖ νὰἐκδοθῇ, χωρὶς νὰ στηρίζεται εἰς ἱκανὰ δείγματα, καὶ νὰ περιγράφῃ τὸν τόπον τῆς ἐξετάσεως, καὶ τὰ πρόσωπα καὶ πράγματα τὰὁποῖα πρέπει νὰ συλληφθῶσιν.
14. Εἰς ὅλας τὰς ἐγκληματικὰς διαδικασίας ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν αἰτίαν καὶ φύσιν τῆς εἰς αὐτὸν προσαφθείσης κατηγορίας, νὰἀντεξετάζεται πρὸς τοὺς κατηγόρους καὶ τοὺς μάρτυρας, νὰ παρουσιάζῃ μαρτυρίας ὑπὲρ ἑαυτοῦ, νὰ λαμβάνῃ εἰς βοήθειάν του συμβούλους, καὶ νὰ ζητῇ ταχεῖαν ἀπόφασιν ἀπὸ τὸ δικαστήριον.

15.Ἕκαστοςπρὸτῆςκαταδίκηςτουδὲνλογίζεταιἔνοχος.

16. Κἀνεὶςδὲνκρίνεταιδὶςδι’ἕνκαὶτὸαὐτὸἁμάρτημα,καὶδὲνκαταδικάζεται οὐδὲ προσωρινῶς στερεῖται τὰ κτήματά του, χωρὶς προηγουμένην διαδικασίαν. Πᾶσα δὲὑπόθεσις, ἅπαξ ὁριστικῶς δικασθεῖσα, δεν ἀναθεωρεῖται.
17. Η Κυβέρνησις ἠμπορεῖ ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν θυσίαν τῶν κτημάτων τινὸς διὰδημόσιονὄφελος,ἀποχρώντωςἀποδεδειγμένον,ἀλλὰδιὰπροηγουμένης ἀποζημιώσεως.
18. Αἱβάσανοικαὶαἱδημεύσειςἀπαγορεύονται.

19.Ὁνόμοςδὲνἠμπορεῖνὰἔχῃὀπισθενεργὸνδύναμιν.

20. ΟἱἝλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ συσταίνωσι καταστήματα παντὸς εἴδους, παιδείας, φιλανθρωπίας, βιομηχανίας καὶ τεχνῶν, καὶ νὰἐκλέγωσι διδασκάλους διὰ τὴν ἐκπαίδευσίν των.
21. ΕἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειαν,οὔτεπωλεῖται,οὔτεἀγοράζεταιἄνθρωπος. Ἀργυρώνητος δὲἢ δοῦλος παντὸς γένους καὶ πάσης θρῃσκείας, καθὼς πατήσῃ τὸἙλληνικὸν ἔδαφος, εἶναι ἐλεύθερος καὶἀπὸ τὸν δεσπότην αὐτοῦἀκαταζήτητος.
22. Κἀνεὶςδενδύναταιν’ἀποφύγῃτὸἀνῆκονδικαστήριον,οὐδὲνὰἐμποδισθῇἀπὸ τὸ νὰ καταφύγῃ εἰς αὐτό.
23. Κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ μείνῃ εἰς φυλακὴν πλέον τῶν εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν,χωρὶςνὰπληροφορηθῇἐπισήμωςτὰςαἰτίαςτῆςφυλακώσεώςτου·καὶ πλειότεροντῶντριῶνἡμερῶν,χωρὶςν’ἀρχίσῃἡἐξέτασις.

24.Ὁ Κλῆρος, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἁγίας καὶἹερᾶς ἡμῶν Ἐκκλησίας, δὲν ἐμπεριπλέκεται εἰς κἀνὲν δημόσιον ὑπούργημα· μόνοι δὲ οἱ Πρεσβύτεροι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦἐκλογέως.

25. Καθεὶςδύναταιν’ἀναφέρεταιπρὸςτὴνΒουλὴνἐγγράφως,προβάλλων τὴνγνώμηντουπερὶπαντὸςδημοσίουπράγματος.
26. ΟἱἝλληνεςἔχουσιτὸδικαίωμα,χωρὶςπροεξέτασιννὰγράφωσικαὶνὰ δημοσιεύωσιν ἐλευθέρως διὰ τοῦ τύπου ἢἀλλέως τοὺς στοχασμοὺς καὶ τὰς γνώμαςτων,φυλάττοντεςτοὺςἀκολούθουςὅρους·

α΄. Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Χριστιανικῆς θρῃσκείας.

β΄. Νὰ μὴν ἀντιβαίνωσιν εἰς τὴν σεμνότητα.

γ΄.Ν’ἀποφεύγωσιπᾶσανπροσωπικὴνὕβρινκαὶσυκοφαντίαν.

27. Κἀνένας τίτλος εὐγενείας δὲν δίδεται ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν· καὶ κἀνεὶς Ἕλλην εἰς αὐτὴν δὲν ἠμπορεῖ, χωρὶς τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Κυβερνήτου, νὰλάβῃὑπούργημα,δῶρονἀμοιβήν,ἀξίωμαἢτίτλονπαντὸςεἴδουςἀπὸκἀνένα Μονάρχην, Ἡγεμόνα, ἢἀπὸἐξωτερικὴν Ἐπικράτειαν.
28. ΤὰἐπίθεταἘκλαμπρότατος,Ἐξοχώτατος,κ.τ.λ.δὲνδίδονταιεἰςκἀνένα Ἕλληνα ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας.

ΕἰςμόνοντὸνΚυβερνήτηνδίδεταιτὸἐπίθετονἘξοχώτατος·ἀλλὰκαὶτοῦτοσυμπαύειμὲτὸἀξίωμάτου.

29. Κἀνεὶςαὐτόχθων,ἢπολιτογραφημένοςἝλλην,κατοικῶνεἰςτὴνἙλληνικὴνἘπικράτειανκαὶἀπολαμβάνωντὰδικαιώματατοῦπολίτου,δὲνδύναται νὰκαταφύγῃεἰςπροστασίανξένηςΔυνάμεως·ἀλλέωςπαύειναᾖναιπολίτης Ἕλλην.»

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Bigpost.gr

Ακολουθήστε το Bigpost.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις